Жапарали ОСМОНКУЛОВ:

Төштүк Чалкуйрук айткандай аткарды. Атын жайдактап, кулагын мыктылап бууду. Көкүлүн көк шайы менен бууп, куйругун куу шайы менен түйдү.

– Кагылайын Чалкуйрук, айбан да болсоң адамга каралашкан бууданымсың. Өлүм орток, жан бирге, сенден айрылып, кантип тирүү жүрөм? Же эсил атам кайда деп эсине алар балам жок. Чалкуйрук көзү жумулса, мени кошуп төрт Маамытты кошо соробу? Катуу болду азабы, Көкдөөнүн кырк кулактуу казаны. Кайра Төштүгүңдү көргөнчө аман бол, Чалкуйрук бууданым! – деп зарлап, тулпарды көлгө кийирди.

Чалкуйругу курусун, сууга түшкөн барабар кайып болуп кетти. Ошо замат Жертыңшаар Маамыт алаканын шак койду.

– Төштүк менен үч Маамыт, мен көргөндү көрбөдүңөр, мен туйганды туйбадыңар. Сормо көлдүн түбүнө Чалкуйрук жетиши жетти. Кырк кулактуу казан күтүп жатканбы, тулпарды камынта койбой каршы алды. Азапты куп эле салды. Экөө бири-бирин аяшпады, катуу тебишти. Талыкпай кармашты. Бирок токмокту Чалкуйрук көп жеп калгансыды. Канаттары кайрылып, жаныбарым Чалкуйрук күч-кубаттан тайып барат. Бирөө көмөккө барбаса жаны биротоло көлдүн түбүндө калчуудай аянычтуу түрдөнөт.

– Ит ичпестин Ала-Көл, кызык кыргынды менден көрөсүң! – деп тиштенип турду Төштүк. – Сени бакалар чардап жатчу чалчык кылбасам, Төштүк болбой өлөйүн. Чалкуйрукту бербесең, сабап көлдү чачам, туш-тарапка кыян кылып агызам! – деп кара жаак булдурсун менен көлдү сабай баштады.

Ага төрт Маамыт кошулду. Түрсүлдөктөн жер титиреп, көл толкуду. Суу чачылып, жер казылды. Кулагын жерге такаган Жертыңшаар Маамыт сүйүнүп кетти.

– Бери келгиле! – деп үч Маамыт менен Төштүктү чакырды. – Чалкуйруктун кыйындыгын кара. Колго тийгизген сенин кереметтүү болот өгөөңдү Чалкуйрук жутуп алды. Кырк кулактуу казандын бир бөйрөгүн жара тээп таштады. Чалкуйруктун оозу-мурдунан кан кеткенине карабай, казанды тиштеп алды. Бирок муратына жетпей, алы кеткен Чалкуйрук сен үчүн жанын берди, – деп Жертыңшаар кайгыга салып койду.

– Бул жакка жандан айрылганы келдик беле? Чалкуйрук кайда барбайын канатым элең. Эми ошо канатымдан айрылып сопол болот окшоюм. Мүйүзүмдөн айрылып, токол болот көрүнөм. Токточу, Чалкуйрук айтпады беле: “Каза болсом көлдөн кан аралаш жин көбүк оргуп чыгат”, – деп. Карасам кара кан чыгып жаткандай, шорум эми каткандай. Дагы эт бышым күтө турайын. Ошондо да чыкпаса, анан жанымды өзүм кыям. Чалкуйруктун артынан көлгө түшүп өлөм! – деп Элемандын сырттаны даярданып калды.

Арадан кыйла убакыт өттү. Эр Төштүктүн жаны тынбай кайрадан көлгө көз жүгүрттү. Мурунку чыккан кандуу көбүк жоголуп, ак көбүк чачып калыптыр. “Иштин оңолгону ушу эмеспи. Эми жылкы пири Чалкуйругум аман көрүнгөй эле”, – деп көл үстүнөн көз айырбай турду. Ал аңгыча ичинен кубанган Төштүктүн так алдынан Чалкуйрук тулпар көрүндү. Ал казанды көтөрүп алыптыр. Ошондо баары: “Баабедин!” – деп бакырып, “Төштүк!” – деп ураан чакырып, казанды имере тартып алышты.

– Эй, балакетке жаралган куу казан, сен желмогуз болсоң, Көкдөөнүн шаарын басчы! – деп ыргытып ийди, эр Төштүк.

Казан күүлөнгөн бойдон барып, Көкдөөнүн шаарын “дүп” басып калды.

Төштүк баштаган төрт Маамыт омуртка сөөгү оркоюп, кабырга сөөгү каркайып алы кеткен Чалкуйрукту жетелеп жөнөдү. Жолдо кардын тойгузуп жүрүп отурду. Бир убакта Кенжеке берген күлазык менен ат жабуу эске түштү. Жабууну сөгүп, ичинен күлазыкты алып чыгып Чалкуйрукка берди. Ал алты чайнап бир жутуп, жерге жата калды. Туура жети жолу оонаганда ачкан курсагы тоюнду. Арыган жаны семирди, ооруган жери басылды. Өздөрү да жанга дабаа Кенжекенин күлазыгынан жеп-ичти. Төштүк менен төрт Маамыт күчүнө келип күүлөнүп, жоого каршы турууга даяр болушту. Жолдо бөкөн, куланга аң уулап, тамашага батышты.

ТӨШТҮК КАРАДӨӨ МЕНЕН КӨКДӨӨНҮ ӨЛТҮРҮП, КОНОКБАЙДЫ КАН КЫЛГАНЫ

Таң сөгүлүп атканда Жертыңшаар Маамыт Төштүктү сөзгө тартты.

 – Төштүк, Көкдөө Карадөөгө бирдеме деп кобурап жатат. Кулак түрсөң. “Кырк кулактуу казан менен кармашам деп Төштүк арып-чарчап келди. Каны качып, өлгөнү араң турат. Аты ыргайдай, өзү торгойдой болгон неменин эсебин тап, чокморуң менен бөлө чап. Энеңди өлтүргөн Төштүктөн өчүңдү ал. Көзүмө көрсөтпөй өлтүр”, – деп көкүтүп, Көкдөө Карадөөсүнө буйругун берди. Тоодой боз ат мингизип сени көздөй жөнөттү. Ошондуктан өзүңө сак бол, Төштүк, – деди Жертыңшаар.