КҮН АВТОПОРТРЕТИН ТАРТЫП БҮТӨ ЭЛЕК

6

Раман күндөгүсүнөн бүгүн эрте ойгонду. Атайылап эрте ойгонду. Чоң эне тоок кыйкырганда эле турат. Азыр эртең мененки багымдатын окуп жатат. Чоң эненин намаз окуганын тыңшады. Чоң эне күндө намаз окуйт. Раман тыңшайт. Жылуу төшөктө жатып, чоң эненин чын ыкластуу кобураганын угуу ага өзгөчө рахат берет.

Ага баары жат.

Раман, чоң эне намазынын аягын эмне деп бүтүрөр жөнүндө ойлоду. Рамаңдын эртең мененки эң таза кирсиз балалык ойлору дайыма чоң энеге арналат. Кээде каяша айтып, жаш баладай кагып коёрун эстейт. Бир жакка жумшаса, барбай туруп эле «жок экен» деп алдап кайра келгенин эстейт. Тамакты шорулдатып ичсе: «Шалпылдатып чайнабай эле ичпейби» – деп ичинен кыжыры келгенин эстейт.

Көзү азиздигин намыс көрүп жүргөндүгүн ойлойт. Раман таптаза балалык маңыроо чын ыкласы менен ушинтип ойлойт. Азыр да ушуларды ойлоду. Китептерден окугандары өз турмушуна таптакыр окшобогондугуна айраң калды. «Алар өтө эле бактылуу. Менин бардыгым окшошпойт. Чоң энем да. А чоң энем деле бактылуу. Ал: «Сен бар, мен чоң бактылуумун», – деп дайыма айтат. «Мен да аябай зор бактылуумун. Менин чоң энем бар» – деп ойлоду Раман.

Анан бул бороондуу буурул түңдөй чачтары бар балпайган чоң энесинин өзүнө болгон мээрин өлчөөгө акылы жетпеди. «Өтө эле бийик... өтө эле бийик... Мен ага жетпейм» – деп ойлоду Раман.

Чоң эне намазын аяктайын деп калды. Раманга баары жат. Намазынын аягын эмне деп бүтүрөрү жөнүндө ойлоду. Аягы сөзсүз минтип бүтөт: «Атама тоодой өмүр бер»...

Чоң эне ушинтип суранды. Намазын окуп бүттү. Чоң эне дайыма Кудайдан ушинтип суранат: «Атама тоодой өмүр бер»...

Раман терезеден шаңдуу аппак тоолорго карады. Ойлонуп кыйлага жатты... Анан ыргып туруп кийине баштады.

– Турдуңбу, ата?

– Эне-ов...

– Ов, оокатыңды ысытып койгом, ата, – деди чоң эне.

– Эне-ов, – деди Раман.

– Ысык ич, ата, муздап калат.

– Эне-ов...

Раман өзүн аябай бактылуу сезди. Тамагын ичти.

– Окууга кеттим, бабушка.

– Күн кандай?

– Бүгүн чыгат.

Раман чоң эненин муздак бетинен өөп, эшикке чыкты.

Асман көпкөк...

Жер аппак.

Раман кар малтап баратты.

Ал ушун үчүн эрте ойгонгон.

«Биринчи мен из салдым» – деп ойлоду Раман.

Жалгыз из үйдөн улам алыстады.

Раман карга биринчи из салуу көңүлдүү болорун ойлоп баратты.

7

Раман окуудан үйүнө кабагы өтө салыңкы кайтты. Босогодон аттары менен  төшөккө  бутун  ороп  олтурган  чоң  энесин  көрдү  да,  шолоктоп ыйлап көкүрөгүнө жыгылды.

– Энеке-е...

– Эмне болду, ата?..

– Эне-е...

– Өпкөлөбөчү, ата. Айтчы, ата? айтчы?

Раман ого бетер күчөп ыйлады.

– Эркек адамга ыйлаган жарашпайт, ата. Эмне болду?

...Жетинчи класста сабактан кийин ата-энелер менен чогулуш башталды.  Раман  чогулушту  таштап  чыгып  бараткан. Коридордон  аны мектептин директору Малик кармап алды.

– Кайда барасың?

– Кетем. Үйүм алыс, – деди Раман.

– Сенин үйүңдүн алыстыгын эч ким сураган жок, Эрке. Атаңды же апаңды эмнеге алып келбедиң?

– Алып келбейм...

– Эмне?! Өйдө кара!

Раман ээгинен өйдө көтөргөн директордун колун кагып жиберди да, мектептен чуркап чыкты. Жолдун кыйласына дейре жүгүрүп келди.

Ал буулукту. Аппак чокулардын асман тийишкен жерлерине карады.

«Адам асманга караганда жеңилдене түшөт...

Асман кең...

Асман таптаза...

Асман бийик... Абдан бийик» – деп ойлоду Раман.

Өз көзүнө алымсынган жок.

Алысты, алысты карагысы келет.

Раман кээде мейкин талааларды эңсеп куса болот.

«Ушул тоонун ары жагында ошол мейкин талаалар жатса керек» – деп ойлойт Раман.

А бирок тиги сороюп аны көрсөтпөйт.

Же талпайып тоо сыягы жок...

Раман буулуктурган кайгысын унутуп калды. Оюндагы өтө эле бийик, өтө эле бийик чокусу элестеди. Рамандын азыр ошол чокуга чыгып чоор тарткысы келди.