Казат Акматов

Түнкү табын бир саатча созулду, андан соң бардыгы жай-жайына тарап кетишти. Англис классы болсо чогуусу менен келди да, ар ким өз төшөгүнө кулады. Эми таңкы саат төрткө дейре уйку, андан кийин кайрадан ыргып турмай. Таңкы табынуу саат төрт он беште, ал эми саат таңкы беште эртең мененки тамак.

Мани Ясо таңкы табынуу убагында курсагы ушунчалык ачкандыктан эки колу менен ичин кучактап отурду. Орто арада көзү илинип уктап да кетти. Эгер малдаш уруп отурбаганда сөзсүз кулап түшмөк. Бала чочуп ойгонгондо жыгылбай калганына сүйүндү. Акырын байкаса индус балдар деле жыргатып ырдашпай, үргүлөп отурушат.

Бирок мунун баары көздөн жаздым калбайт экен. Кийин Гуру Тилак уктаган балдар храмдан чыгарылат деп катуу эскертти. Азыр болсо Мани Ясо сыяктуу эле залдагылардын баарысы тамактанчу жайга ат коюп баратышты. «Англистер» үчүн бөлүнгөн чоң залдагы бир бурч кудая шүгүр алыс эмес экен. Алты бала тез эле жайгашып, тамакка киришти. Баягы эле арпа ундан жасалган цампа, май кошулган ысык чай, нан деген ыйык нерсе көздөн учат, ал майрам гана күндөрү берилет имиш.

Тамак жеп жаткан учурда ашкананын ичинде үн күчөткүч менен окулган лектордун добушу жаңырып турду. Көрсө дал ушул үч маал тамак учурунда Тибеттин ыйык китеби «Танжурдан» үзүндү ар дайым окулат экен. Тибет билим эрежеси боюнча бул китептин мазмуну жана маңызы адамдын рух дүйнөсүнө дал ушул тамак ичип аткан кезде эң жакшы сиңет. Ошондуктан залдагы адамдар, өзгөчө «шела» деп аталчу кенже окуучулар оозундагысын жай чайнап, бирок тамак жөнүндө таптакыр ойлонбой лектордун сөзүнө кулак төшөшү абзел.

Мани Ясо бүгүн эч нерсе түшүнгөн жок. Анын сыңарындай эле берки беш «англис» да эрежени бузуп, бу маалда жеп аткан тамактары жөнүндө ойлоп отурушту. 112 томдук «Канжур» жана «Танжур» ыйык китептерин башка тилге которууга тыюу салынгандыктан, алардагы лама дин уламалары жөнүндө Гуру Тилак атайын сабакта айтып түшүндүрмөкчү.

Саат туура таңкы алты дегенде бардык «шелалар» өз класстарында, өз жаздыктарында тыпыйып отурушту. Расписание боюнча саат тогузда бир танапис. Андан соң дагы бир жолу таңкы, же болбосо шашке тамак. Ошону менен түшкү саат бирге дейре сабак. Бирден экиге дейре дене тарбия жана түшкө чейин берилген үй тапшырмаларын аткаруу.

Саат үчтөн баштап бир саатка тыныгуу. Бу кезде сүйлөшүүгө, ойноого, ал түгүл кыймылдоого тыюу салынат. Ар ким өз төшөгүндө былк этпей укташ керек. Мани Ясо биринчи күнү уктай алган жок, анткени баланын эсин дүргүткөн таң калычтуу нерселер ал күнү өтө көп эле. Бирок баары бир көздү жуумп жатыш керек болду.

Саат төрттөн баштап кайрадан сабак. Мына ушул беш саатка тынбай созулган мөөнөттү англис тилинде «hell» (тозок) деп атап алгандарын Мани Ясого классташтары айтып беришти. Себеби бул учурда танапис да, тыныгуу да, ал түгүл дааратка чыгып келүүгө да улуксат жок. Кимде-ким бул тартипке көнбөсө, бузса катуу жазаланат. Оор жазаны ошол эле өтө жумшак, сылык деген Гуру Тилак өзү соп- сонун берип коёт экен. Андайда ал жумшак эмес таштан катуу, сылык эмес, кадимкидей орой боло калып, досканын жанында турган бамбук таякчаны колуна ала кандайдыр бир циркачтык ыкма менен тентекти жон талаштыра берип-берип калганын Мани Ясо бир эмес бир нече жолу көрдү. Ошол эле замат ал жаза алган балага «сиз» деп, урмат менен мамиле жасоого өтөт.

Андай жазадан Мани Ясо да куру калган жок. Чыдабай баратканда дааратканага жүгүрүп барып келди да, Гуру Тилактан дароо кечирим сурады. Гуру болсо

 - Биринчи жолу, албетте кечирим кылууга болот. Бирок жазаны баары бир аласыз, - деди да өз ордун көздөй бурула берген баланы жондон ары эки тартты.

Башкаларды чапканда мындайды өмүрүндө биринчи көргөн Мани Ясо таңкалган, бирок ичке эле көрүнгөн солкулдак таякча этти канчалык оорутаарын билген эмес, а качан өз башына келгенде, жонун темир менен тиле чапкандай көзүнөн чачырап, катуу онтоп жиберди да, Гуруну карап аябай таңыркады. Көздөрү алайып, болгон ишке эч ишене албай далайга сенейип турду. «Чын эле чаптыңызбы? Чаппай койсоңуз болбойбу? Мен кылмыш кылган жокмун го?», - деген көз караш эле. Гуру ошону айттырбай билет көрүнөт: