Казат Акматов: Архат

Жашыл тыштуу, бетинде Алдаркөсөнүн көзүн кыбыңдатып күлүп турган сүрөтү бар чоң жомок китеби ушу кезде да көз алдында.

Бир сапар, мына мобул жакында эле, сүкүттө отурган кезинде түнү бою түшүндө Манас айтып чыккан. Муруту сербейген, башы тоголок, эриндери түйрүк чоң ма насчы Адилетти өзү менен кошо Манас айттырып кыйнай берди, кыйнай берди. Акырында Адилеттин сезимдери кыян суудай өрөпкүп, арты өркөчтөнүп ташып, Манасты өз алдынча катуу айтып кирди эле тоголок баш мурутчан киши боздоп ыйлап жатып калбаспы. Же сүйүнгөнүн билбейсиң же кайгырганын билбейсиң Ошо кишиге боору ачыйм деп атып Адилет ойгонуп кетсе түшү экен. Чалкадан жаткан Жигиттин өзүнүн көз жашы ага берип, ага берип эки кулагына толуп калыптыр.

А дагы бир жолу андан да кызык окуя болгон. Жохан храмынын музыка бөлмөсүндө кыргыздын эле комузундай бир аспап илинип турчу. Ошону алып бөлмөдө жалгыз калганда Адилет адегенде кыңылдатып көрдү эле таптакыр манжалары келишпейт. Бир топ убара болгондон кийин ал эселек чагынан баштап Бишкектин радиосунан уга берип кулагына жат болгон күүнү оозу менен чертип кирди. Бөлмөдө жалгызмын деп эле ал ийиндерин салактатып, башын экчеп, колун ойнотуп черте берди. Күүнүн кайрыктарынын биртобун оозу менен шартылдатып салды. Өзү да билчү эмес, мынчалык көп кайрык эсинде бар экенин.

Бир маалда эле арка жагынан шапалактаган кол чабуулар! Адилет селт этип караса музыка мугалими баш болгон бир топ шелелер ыржактап кол чаап атышат. Уялып кеткен Адилет кулагына дейре кызарып, аспапты таштаган бойдон бөлмөдөн качып чыкты. Анда шылдың болгону го ал болсун, эми азыр мынабул өкүмдардын жалдыраган кызын эмне кылат Мани Ясо?

Эч нерсе кыла албайт. Айласы кеткенде адатынча кыздан көзүн ала качты. Анан саал жүзүн үйрүп, кызга сез берип, ишке шашып атканын билгизди...

***

 - Урматтуу Лама Ясо, - деди бул сапар да Далай-лама жигиттин жанына жакындаганда мулуңдап ичинен күлүп. Мани Ясо дароо түшүндү – калган беш адамдын дагы бирөө зыянга учураган! Кайсы шордуу болду экен?!

- Кабатыр болуунун кереги жок. Уй провинциясынын Панчени өзүнүн полиция департаментинин башчысын хрусталь ваза менен башка уруптур. Түндө мага телефон урушту, камака алууга улуксаат бериңиз деп. Мани Ясонун кабагы түйүлө түштү. Ошону байкай койгон Далай-лама эки алаканын жайды:

- А кантип мен улуксат бербей коё алам. Айыпсыз бирөөнүн башы жарылып атса?! Уят, албетте. Борбордук провинциябыздын жетекчиси ошентип өз полицайы менен мушташып жүргөнү биринчи кезекте мен үчүн уят. Тибетти чет өлкөлөрдүн бардыгы карап турат.

- Эми төртөө калды, - деди Мани Ясо аркасын салып турган Далай-ламага карап.

- Сиз антип санабай эле коюңуз, урматтуу Миларепа. Ашыкбаш күнөөнү мойнунузга ала бербеңиз. Биздин эч тиешебиз жок.

- «Күнөөнү» дедиңиз, урматтуу Далай-лама. Менин кара сыйкырым күнөөбү же күнөө эмеспи. Ошону түшүнө албай жатам. Мынакей, үчүнчү адам зыянга учурады...

 Далай-лама жигитти «мынча эмне сүйлөөк» болуп кеткен дегенсип жактырбай бир карап алды да кайрадан кырын салды.

 - Эгер сиз ак адамдарды сыйкырласаңыз анда күнөөлүү болмоксуз.

 «Улуу таксыр мени таптакыр тике карабайт» деди Мани Ясо ошол ирмемде мурда нечен ирет оюна келген нерсени эстеп, «Караса болот эле».

- Бул биринчиден, - деп Далай-лама сөзүн улады. Экинчиден сизди болуп өткөн өлүмдөргө тиешелүү деген факт барбы? Жок да! Дегеле сиздин кара сыйкырыңыздын таасири бар экенине күмөнмүн, таксыр Мани Ясо. Ошон үчүн бул иштерди өзүңүзгө ала бербеңиз.

«Ушундайбы?» деди Мани Ясо чындап эле таңыркап. «Чындап эле менин тиешем жокпу? Андай болсо кайра жакшы болоор эле...» Мани Ясонун көкүрөгүндө азырынча өзүнө да түкшөмөл бир сыр пайда боло баштаган. Анысын текшерип көрмөккө Далай-ламаны көзү менен бир сапар жакшылап карап көрмөк болгон. Эмне деген сыр жатат бул өкүмдардын ичинде? Эмне үчүн ал өзүнө карата Мани Ясонун үчүнчү көзүн таптакыр ачтырбайт. Тыйуу салат. Эмне үчүн андан дайыма жүзүн ала качат? Акырында эмне үчүн кара сыйкырга туш болгон, Эгосу күчөтүлгөн, түздөн-түз ошонун айынан өлүмгө учурап аткан адамдардан баш тартат? Ал түгүл Мани Ясонун өзүн таңгын деп зордойт. Ушул бүдөмүктөрдүн баарысы биригип келип Мани Ясонун көкүрөгүндө суроо пайда кылууда. Мамлекет менен элдин башында турган Далай-лама дегеле өзү чынчыл адамбы? Анын жеке курмандыгы болуп аткан шордуулар чынында эле Тибеттин душмандарыбы?