Жапарали ОСМОНКУЛОВ:

Энесинен мындай жорукту күтпөгөн балдары чыркырай түштү.

– Жакшылыкка жамандык кылганың эмне, энеке! – деп көкүрөгүн тытмалап ийди.

– Ата, балдар, оңбой калгыла! Жаным бирге сырттанды азык кылсам оңомбу? Аны асыл менен сугардым. Балбандыгын миң эсе артык кылып чыгардым, – деп, “өк!” деп кусуп жибергенде Элемандын сырттаны күлүп тура калды.

Ооруган жери басылып, Алп каракушка ыраазычылыгын билдирди. Куштар жайына кетти. Баатыр ойлонө өзү менен өзү сүйлөштү.

– Катыным менен Чалкуйрукту, ок өтпөс тонумду кантип караниет Чоюнга олжого таштап кетейин. Андан көрө, эрте күндү кеч кылбай анын сары изине түшөйүн. Караниеттин башын алайын, чамам келбей баратса, ошондо өлүп калайын, – деп желгенине жел жетпей чуркап жөнөдү.

Акыры Чалкуйрук изин тапты. Күндөп-түндөп жол жүрдү. Агыны катуу суу кечти, ашуусу бийик бел ашты. Бир убакта караргандын ары жагынан, түнөргөндүн бери жагынан көктү карай булаган көк түтүндү көрдү.

– Көрүнө барбай эбин табайын. Күлайым жарымдын көөнү Чоюн алпка бурулуп калбады бекен? Ошону билейин, андан кийин бир шумдукту салайын, – деп өзөндөн өтө бергенде, суу алууга келген Быйты күңгө жолугуп калды.

Төштүктү көргөн Быйты чыдай албай бышактап жиберди.

– Кокуй, Төштүк, өлбөй кал. Чоюн туткундап кеткенден биздин шорубуз кайнады, багыбыз байланды. Жарыкчылыкты көрөр күнүбүз бар окшойт, – деп бөйрөгүнөн болкулдады. – Тынымы жок ары-бери чапкылап Чалкуйрук жоор болду. Биз “Төштүк качан келет?” – деп күндө кудайга жалынабыз. Күлайым катыныңа сыр ачпа. Ал Чоюндан бир эркек бала тууду. Чоюнкулак дөөнүн эсебин өзүм табам, – деп чуркап кетти.

Эбедейи эзилип, эт жүрөгү жазылып Күлайымга сүйүнчүлөдү. Экөө терең ор казды. Ага Төштүктү бекитти. Быйты Чоюнкулак алпты кантип колго түшүрүүнүн амалын үйрөттү. Катындар айткандай, ал аңдан кеч келди. Эки катынын караңгы үйгө камап өлө сабады. Төштүктүн сай-сөөгү сыздаган менен жардам бере албады. Бирок түн тынч өттү. Таң куланөөк атканда Төштүк колуна шибеге алып, бешиктеги баланын майкуйругуна матыра сайды. Бала “бар-бар” этип, бакырып ыйлады.

– Атаңдын көрү Быйты күң, барчы, бала эмнеге ыйлап жатат? – деди Чоюнкулак.

– Эмне деп ыйласын? “Атама айтып кой, айгыр менен текенин, бука менен кочкордун этине тойгузбаса ыйлай берем”, – деп жатат, – дегенде дөө күрүлдөй каарданып, айтканын аткарууга аргасыз болду.

Алып келген эт менен Төштүктү бакты, эки катын. Каруу-күчкө толгон Төштүк Быйты күңдүн акылы менен болуп, улам дөөнүн баласын шибеге менен кытыгылап коёт. Баланын ыйлаган ыйы кулак-мээни жеп, доошу алыска тарайт.

– Быйты күң, бери келчи! Бала эмне деп ыйлап жатат, ошону жакшылап жоручу.

– “Атакеме айткын,– дейт. – Мени чындап балам десе, жанына жанымды кошом, канына канымды кошом. Эр жалгызы атама караан болуп берем”, – дейт.

– Сен билбеген, сен туйбаган балээ жок, бу жашоодо. Сен оңбой кал, Быйты! – деп, Чоюнкулак дөө катындарды ыраак айдап таштады.

Ошондон кийин ымыркай балага сырын ачты.

– Айланайын жалгызым, сага жан билбеген сырымды айтайын. Менин жаным кайда экенин сурасаң, жөнү мындай. Адам буту баспаган, бараңдын үнүн укпаган, кайыптар жүрөр коктунун ооз жагындагы чынар теректин түбүндө алтын кудук бар. Ошо кудуктан дайыма жети аркар суу ичет. Жети аркардын ичинде курсагы салаңдаган кара аркары бар. Ошо аркардын ичинде темир сандык, темир сандыктын ичинде жети кара кучкак бар. Ошо менин жаным. Кан-жаныңды барып ошого кош, менин алтын берекем – деп айтып, Чалкуйрукту токуду да аң уулоого жүрүп кетти.

Терең аңда жаткан Элемандын сырттаны баарын укту. Курал-жарагын шай кылды. Кара аркарды атып алууга, Чоюнкулак алпка балакетти салууга кам урду. Кечке жер кезип, издеген жерин да тапты. Эч бир жанга көрүнбөй, кара аркарды аңдып жатты. Аңгыча үстүнөн таш кулады. Караса адырдан жети аркар түшүп келатыптыр. Жыт алган бирөөсү:

– Атаңдын көрү алты аркар, адам жыты жыттанат. Мен бул жерден суу ичпейм, – деп дыр койгондо, калганы артынан калбай сызды.