Эстен кеткис элестер

Мага жолдо адамдардын кумурскадай чубап баратканы көрүнүп турду: айрымдары чочулаган түр менен күйпөлөңдөп бир нерселерди ташып баратат, башкалары кур кол эле жүрөт. Ваң аксакал мага алар качкындар экенин түшүндүрдү. Хышүдөн чыккан адамдар Уну көздөй шашат, шаардыктар тескери багытка зыпылдашат, мындай чыр-чатактын далайын көргөн Ваң аксакал биздин үй-бүлөнү шашылбоого ынандырып жатты. Тарбиячы Ли болсо Жиндерди чалгынга жөнөдү; көрсө, Хышүгө кеткен кызматкер али келе элек экен, бирок туткун аялдар кол сандыктарына өздөрүнө таандык атыр-упа, эндиктерин, жыпар жыттуу майларын, желпингичтерин, жибек жоолуктарын салыштырууда, болжолу сейилдөөгө камынып жатышса керек. Алар качууну сейилдөө деп түшүнгөн го… Жашоо жыргалына үйрөнүп алган немелер атыр-упасыз жүрө алышпайт окшойт.

Узун чачтуулар менин тынчымды алган деле жок, өз ишим менен алектене бердим: чымындарды кармап, кумурскаларды кызыктырып, алардын жакына алып келип жанчтым; андан соң аларды жүдөтүү үчүн уясына суу куйдум. Көп өтпөй күн уясына жакындай баштады, тарбиячым мени кечки тамакка чакырды. Бүгүнкү күн эмне үчүн ушунчалык тез өткөнүн түшүнө албай койдум, адатта бул убакта мен бир сөздүн экинчи түгөйүн таба албай тердеп, акыры бактысыз кебетем менен мугалимдин боорун ооруткум келип, айлам кетчү. Кечки тамактан кийин тарбиячым мени көчөгө алып чыкты. Ваң да чыкты, адаттагыдай эле дарбазанын жанына отура калды да, кечки салкындын ыракатына батты. Заматта анын айланасына көптөгөн угуучулар жыйнала калды; алар азыр эле бир шумдук же тиги дүйнөдөн келген ач арбак көргөнсүп аңкая ооздорун ачып турушту; ооздорундагы түшкөндөн калган сейрек тиштери айдын жарыгында талкаланган таштын сыныгын эске салат. Ваң чылымын чегип анан жай сөзүн баштады:

— Ал мезгилде бул жерде эшик күзөтчү болуп Бешинчи Жао байке кызмат кылчу, ал дөдөй адам эле. Кожоюн узун чачтуулар келатканын угар замат аны качып кетүүгө буйрук берсе, ал кайра: “Кожоюн кетип калса, бу короо-жайды каракчылардан ким кайтарат?” – деп делдейип турар эле.

— Ой, келесоо! – тарбиячы чаңк эте кыйкырды, мындай үн менен анын жоругун айыптагысы келип, денеси калтырап кетти.

— Ашпозчу У, жетимишке келип калган кемпир, ал калып калчу; бирок ал ашканага жашынып, караанын эч кимге көрсөтчү эмес. Арадан бир нече күн өтсө да ал чыкпайт. Баарын угуп турат: адамдардын басып жүргөнүн, иттердин үргөнүн, а чыккандан коркот. Олтуруп алып кайгыга батат. Аңгыча эч нерсе угулбай, адамдардан да, иттерден да дайын жок; коркунучтуу караңгылык баскан. Бирок бир жолу алыстан дабырт угулду. Дабырт короону жандай өттү. Көп өтпөй ондогон каракчы кылычтарын жалаңдата ашканага жулунуп кирип, кемпирди сүйрөп чыгат да андан өздөрү сүйлөп көнгөн темп менен:

— “Жооп бер, кемпир, кожоюндар кайда? Акчаны алып чык!”

Кемпир алардын бутуна жыгылып мындай дейт:

— “Урматтуу таксырлар! Кожоюн качып кетти. Мен бир нече күндөн бери ачкамын, мени аяп, мага өзөк жалгаганга бир нерсе бергилечи! Мен акчаны кайдан табам?”

Узун чачтуулардын ичинен бири каткырып жиберди:

— “Тамак жегиң келдиби? Сени мен тамактандыра алам”, — деди да, канга чыланган тоголок нерсени кемпирдин колуна таштап жиберди. Караса, бул эшик күзөтчү Жаонун башы экен.

“О, кокуй, ашпозчу коркконунан жүрөгү жарылып өлгөндүр?” — деп кыйкырды жүрөгү түшкөн тарбиячы.

Угуучулар көздөрүн алаңдадып, мурункудан да ооздорун аңырайта ачып угушту. Көрсө, узун чачтуулар дарбазаны кагыптыр, Жао такыр ачпай коёт, анысы аз келгенсип сүйлөнөт: “Кожоюн сапарда жүрөт, силер карактагыңар келет! Узун чач…

— Анык маалымат барбы? — деди кайрылып келген Кашкабаш.

Мен оңтойсуздандым, бирок мугалимдин жүзү мурдагыдай эмес экенин байкадым да, качкан жокмун. Ошол замат оюма кылт этти: узун чачтуулар келип азыр Кашкабаштын башын тарбиячынын колуна ыргыта чапса, мен күнүгө кумурсканын уясына суу куймакмын, Конфуцийди да жаттоонун кереги жок болмок.