Казат Акматов: Архат

Кайырчы Дей шаардын мүрзөсүнөн кайтып узаган кезде аны экинчи коркунуч алдынан күтүп чыкты. Ал коркунуч Таро Дамем-апасынын акыры айткан сөзү болчу. «Көрөм сенин кандай иштээринди. Мобул складдын ичин бүгүн таптаза мизилдетип чыкпасаң, эртең сага тамак да жок, түнөк да жок» деп жумуш тапшырган болчу башчы аял. Склад көрсө кайырчылардын быйыл кышта жата турган жайы экен. Чыкыроон түшүп калган кезде ичин тезинен тазалап, астына саман төшөп, жыртык тешигин бүтөп, какжыраган эски каалгасын бүгүн эртең менен ондошту руп чыгыш жаңы кайырчы Дейдин милдети болуп калган.

О, андан бери канча убакыт өтүп кетти? Кечикти Дей. Күн түш болоюн деп калган тура!

Складка жетип алып Дей жумушун чаңызгытып катуу баштады эле өпкөсү кысылып дем ала албай калды. Канча жылдан бери ээн калган складдын ичинин чаңы тимеле кере карыш. Шыпыргыны, кол күрөктү дагы башка ымыяан-чымыйандарын Таро Дамем-апа бирөөлөрдөн убактылуу сурап алдым деп аткан. Кокус бирин-жарымын сындырып албаса эле болду. «Сындырсам төлөтөт да» деп үнүн чыгара сүйлөп койду Дей.

Ошентип күүгүм киргенче жалгыз тыртактады эле Дамема ага бир аялды жи бериптир, карап кел кайда жоголду деп:

- Түшкү тамакка эмне келбедин ой бала? - деди жерден көзүн албаган ал аял.

- Жумушум бүтпөй атат, апа.

- Апа дебе, мен сендей эле жашмын. Эмне, көзүңө картаң көрүнүп турамбы?

- Жок. Дей дагы кандай тил угуп калам деп кооптонуп жооп берди.

- Мынакей ишенбесең! Кайырчы аял үстүндөгү самтыраган чапанын ачып туруп тирсейген эмчектерин Дейге көрсөтүп койду.

Андай шумдукту Дей биринчи көрүшү. Нечен ирет аркимден уккан, ушундай укмуш болот дегенди, бирок биринчи жолу өз көзү менен көрүшү. Мойну-башы, кулагына дейре кызарып туруп калды да, бирдеме айтайын десе тили күрмөлбөйт. Оозу ачылып, тиштерин ырсайткандан башка эчнерсе кыла албады. Аздан кийин анан эсине келди окшойт, аялга мындай деди:

- Дамем-апа мени жазалайбы же антпейби?

- Сага көзү түшүп калды ал мастандын. Билип кой, ал сенин энең менен тең

- Мага андай сөздөрдү айтпаңыз! Мен кечил монахмын! - деди Дей титиреңдеп.

Антсе, тигил кайырчы ха-ха-ха деп санын чабат:

- Көрөбүз кандай кечил экенсиң! Сен деген азыр эркин адамсың Биздин коом монастыр эмес сага. Бирок билип кой, менден жашты таба албайсың Менден сулууну да таба албайсың.

 «Менден сулууну» дегенде Дей кирпик астынан тигинин бети-башын дааналап карап койду.

- Бара бериңиз. Мен азыр, жуунуп алып барам.

Ошентсе тигил аял кежирленген жок, көкүрөгүн кымтынды да дароо кетип калды. Дей ошого ичинен ыраазы боло түштү...

 Бул түнү кайырчылардын жатагында уйку болгон жок. Чуру-чуу түн ортосу на жакын башталды. Баардыгы тең жаңы эле уйкуга кетишкен болчу. Ошо кезде сарайдын четине келип бир полицай ышкырып-ышкырып туруп мындай деди:

- Эртең базарга бириң да чыкпайсыңар. Чет өлкөлүк делегация келип атат. Жолобо гула! Көзгө көрүнчү болсоңор таарынбагыла! Үч күн эч жакка чыкпайсыңар! Ошентип койду да караңгыда бетин көрсөтпөгөн полицай кетип калды.

Таро Дамема же катуу уктап кеткенби, же ачууга туттунуп калганбы, белгисиз. Айтор ал дароо эмес, полицай кетип калгандан кийин ана айкырып чыкпадыбы:

- Жанагы акмак Церендин жасаганы! Мен эми аны анык бакини кылам! Оаээ, полицай! Токто, бери бас! Таро Дамеманын кыйкырыгы шаарды бүт жаңырткан сыяктанды, бирок эч кандай полицай кайрылып келген жок.

- Чет өлкөдөн келгендер эмне, кайырчы көрбөй жүрүптүрбү?!

- Калп шылтоо! Полицай Церен бизди тимеле жек көрөт.

- Дамема-апа тапканынан ага беришпей атпайбы, - деди ошондо караңгыда кимдир бирөөнүн киркиреген үнү чыгып.

- Ким ушуну айткан?! - деп Дамема дароо башын көтөрө калды. Эчким үн деген жок. Дамема дагы бир жолу сурады эле кайрадан үн чыкпады. Ошондо Дамема таягы менен темир калакты бир чапты да мындай деди:

- Ушуну ким айтса эртең тапканын Церенге алпарып берсин, Церен аны алсын. Андан кийин мен сүйлөшөм полиция менен. Далай-ламага чейин жетем мен! Силер унутуп калдыңарбы, мен былтыр анын Улуу даражасы менен жолукканымды?! ыя?!