Казат Акматов: Архат

Төбөсүнүн жарымы жок, эски сарайдын астындагы Лхаса кайырчыларынын жатагында бүгүн уу-дуу кеп козголду. Себеби күн жаап, баардыгы тең «иштерине» чыкпай калган. Кепти биринчи болуп булардын башчысы Таро Дамема деген эки буту жок, төрт чыгырыктуу жыгач тактада отурган, бети чаар, богоктуу толук аял өзү жөнөттү.

- Силер, баарынар билип койгула!, – деди ал аркай жерде томпоюп, чүпөрөкчапрактарга оронуп жаткан кайырчыларына кыйкырып:

– Эгерде базардын полицай башчысы биринерге келип дагы бир жолу кабыла турган болсо дакини кылып жиберем. Эки көзү агып түшүп, сокур болуп жатып калса мен күнөөлүү эмесмин. Айтып койгула ага! Уктунарбы?! Түштөн кийин, күн ачылса баарыңар ордуңарга баргыла. Ушул кабарды базардагы полицайларга четинен угузгула! Кабылбасын мага, жубарымбек! Биз, кайырчылар, Тибетте ыйык касиетке ээ экенибизди ал көпкөлөң унуткан окшойт. Биз деген кол тийбестик укукка ээбиз. Тибеттин мыйзамдарын окубайт бекен ал акмак! Мыйзамды менден кыйын билген эчким жок! Бизди деген будда Саки Муни өзү жалгаган! Менден бийсиз биринди полицай камай албайт!

Таро Дамема бакылдап бүткүчөктү баштарын чүмкөй жаткан кайырчылардын дээрлик баардыгы тең соксоюп өйдө болушту. Бети баштары шишиген, чачтары саксайган. Тээ алысыраакта ойгонбой жаткан эки-үчөөнү Таро Дамема жанындагы чүкөдөй таштардан ала коюп туруп уруп калды.

- Дамем-апа! – деди шыйрагына таш тийген монах жигит ооруганына чыдабай онтолоп, - мен сөздөрүңүздүн бирин калтырбай угуп жатпаймбы.

- Жакшы кайырчы сөздү жатып алып укпайт! — деди да Таро Дамема дагы бир таш алып туруп нарыда жаткан бирөөнү таамай шыйрака урду.

Бу жолку таш тийген киши монах Дей эле. Чоочуп кеткен неме ордунан ыргып туруп анан кайра отурду. Жакан храмындагы кырдырган чачы али өсө элек, кебетеси тысырайып, сулууча келген өңү бул жердин жатакчыларына деле бир коошпойт.

-Бас бери! Жаныма кел! – деди Таро Дамема Дейди өзүнө чакырып,

Сен кандайча менден улуксаатсыз кызыл дарбазага барып отуруп калдың?

- Сизден улуксаат алыш керек экенин билбепмин, Дамем-апа. Аны мага ушул жерден айтышты.

- Кечээ канча таптың? Эмне үчүн кассирге өткөрүп бергениң жок

- Беш сом пул, эки алма, бир кочуш күрүч.

 - Кайда аларың?

- Күрүчтү тэтигил жанымда жаткан монахка кечээ эле бергем. Эки алманы өзүм жегем. Беш сомдун үч сомуна кечээ кечте тамак ичкем.

- Калп айтканың көзүңдөн көрүнүп турат!

- Ха-ха-ха! Муну мага бериң, Дамем-апа! Калп айткан неменин сазайын берейин!, - деп аңгыча бир тытык чапан, кара сакал кайырчы кыйкырып калды эле Таро Дамема аны таш менен төшкө бир урду.

- Сен арак ичкениңди койбосоң ордуна мына ушул жаңы жигитти коём да, өзүңдү ит куугандай кууп жиберем, уктуңбу? Дамема ошентип кыйкырды да Дейге көзүн кысып койду. Дей ага жооп кылып ыржайып күлөйүн дегиче болбой Дамема кайра сустая түштү:

- Сенин кайырчы болууга кандай, эмнең бар? Алты саның аман экен. Өлүк чаппайсыңбы барып!!

-Албай коюшту. Баргам.

- Кайдан чыга калган немесиң өзүң?

- Мен эч убакта калп айтып көргөн эмесмин Дамем-апа. Жохан храмында ардактуу Лама Цунун жардамчысы болуп туура жыйырма бир жыл иштедим. Лама бу дүйнөнү таштап кетти, кийин храмдан иш беришкен жок. Жатаканага болсо кала албадым.

- Эмне, ууру кылдың беле?

- Эч убакта ууру кылып көргөн эмесмин Дамем-апа.

- Калп айтат! – деди баягы кара сакал кайрадан кыйкырып. Бирок бу сапар ал Дамема таш алгычакты чолондоп бир буту менен секирип барып түркүккө жашынып калды.

- Мага бериң, мындай калпычыны тонкойтуп алып...

Аңгычакты Дамема соктурган таш түркүккө барып тарс дей түштү.

- Бас жаагынды, ичкич донуз!! Дамема дагы бир ташты алып аңдып турду эле кара сакал түркүктөн чыкпай койду.

- Ата-энең үй-бүлөөн барбы? - деди анан ал кайрадан Дейге кайрылып.

- Эч кимим жок. Өзүм болсо «сары шапкечен» монахмын.

- Катын албадынбы?

 - Эч качан.

- Хе-хе, - деп Дамема күлүп койду да мындай деди:

- Сен анда мага жардамчы болуп тур азырынча. Алдагы жылтыраган бетиңди көрсө полицай сени баары бир иштетпейт. Ансыз да мага дооматы көбөйүп баратат алардын. Өзгөчө полицай башчысы Церендин.