Мартин Иден

— Токтой турчу, Билл. Мынчалык кайда шашасың? Же бизден качып кетейин деп турасыңбы?

Мартин токтой калып күлүп, кыздарды көздөй бурулду. Алардын арт жагында күндүзгүдөй жарык көчө менен адамдар чубап келе жатышкан эле. Алар сүйлөшүп турган жер бир топ караңгы болгондуктан, эгерде ушул жерден Руфь өтүп бара жатса, өзүн байкатпай аны көрүп калса да болот. Руфь болсо ушул жерден сөзсүз өтөт, анткени аны үйүнө алып бара турган башка жол жок.

— Курбуңуздун аты ким болот? — деди Мартин кыздын кара көз курбусун жаңсап.

— Анын өзүнөн сураңыз, — деди чоюлган кыз.

— Кана атыңыз ким болот? — деди ал, эми кара көз кызга бурулуп.

— А сиз мага өз атыңызды айтып койдуңуз беле? — деди кыз жооп бергендин ордуна.

— Сиз сураган жоксуз да, — деди Мартин жылмайып, — бирок менин атымды билет турбайсызбы. Билл деп атпайсызбы. Чын эле атым Билл болот. Туура айттыңыз!

— Койсоңузчу! — деди ал кылыктана жоодураган көздөрүн Мартинден көпкө чейин албай. — Чын эле айтып жатасызбы?

Кыз дагы карады. Көздөрүндө жер каймактагандан бери эч бир өзгөрүлбөгөн ургаачылык насил ачык чагылышып турду. Андан ары эмне болорун Мартин беш колундай билет: кыз тартынчаактанымыш этип артка чегине баштайт, бирок жигиттин кубалай ээрчигени бир аз эле жайлап калганын сезер замат кайра эле чабуулга өткөнгө даяр боло калат. Кантсе да эркек эмеспи, уургаачынын жайган торуна, жалооруп үнсүз чакырып турганына кайсы эркектана каршы тура алат. Мартин бул кыздарды жакшы биле турган, билгенде да колунун беш манжасындай билчү! Булар жалаң оор жумуш менен нан тапкан чөйрөдөн чыккан эң эле чырайлуу делинген кыздар эле. Өз абийирин сатканды намыс көргөн бул байкуштар кенедей болсо бактыларын жашоо чөлүнөн издеп, акыр-аягы көрүнгүс, жакшы акы төлөнгөнү менен тайкы тагдырлуу, татаал жолдуу, жалаң оор, кара жумуш күтүп турган келечек деген аты бар чексиз түпкүргө үңүлгөнгө аракет кылышчу эмес.

— Ооба, Билл, — деди ал кайра. — Кудай урсун! Менин атым Билл Пит.

— Тамашалап аткан жоксузбу? — кайталап сурап калды каракөз.

— Таптакыр Билл эмес, алдап атыры,— кепке аралашты беркиси.

— Сиз кайдан билесиз? Сиз мени эч качан көрбөсөңүз.

— Көрбөсөм эмне экен! Алдап атканыңызды ансыз деле билип турам!

— Кандай деги? Чын эле Биллби? — кайра сурады биринчи кыз.

— Мейли Билл эле болсунчу, — тамашалап жылмайып койду Мартин.

Каракөз кыз анын ийининен кармап, далыга акырын чаап койду.

— Сиздин алдап жатканыңызды билгем. Келбетиңиз келишкен жигит экенсиз.

Мартин анын ынтызар колун кысып койду эле, алаканынан өзүнө тааныш быдырлуу кесиктерди сезди.

— Консерва заводунан эчак эле кеттиңиз беле? — сурады ал.

— Аны кайдан билесиз? Көзачык эмессизби? — таңгала жарыша сурап жиберишти эки кыз тең.

Ушинтип кыздар менен ар кайсы келжирек тамашаларды айтышып атканда   күтүлбөгөн жерден көз алдына кылымдардын даанышмандыгын ичине камтыган китепкананын зор томдору элестеп кетти. Кайдан жайдан чыга калган бул көрүнүшкө кейиштүү жылмайды да, ошол замат кайрадан сарсанаа ойлорго кептелди. Башындагы куюндаган бул ойлорго, сөзгө алаксыганы менен көчөдөгү адамдардын агымын да көз кырынан чыгарган жок. Тигине, шамдардын жаркыраган жарыгынан иниси менен көз айнекчен бейтааныш жигиттин ортосунда бараткан  Руфту көрдү. Жүрөгү сокпой токтоп калгансыды. Жанатан бери арзыгып күткөнү ушул эле. Ал Руфтун башынын үстүнөн кандайдыр бир айым нур балкыгансып кеткенин, анын сымбаттуу денесин, маралдай каалгый басканын, көчөдөн туура өтүп бара жатып этегин өзүнө куп жарашкан кыймылы менен абайлап өйдө көтөрө кармап алганын алганын көрдү. Ошентип карап турганча Руфь өтүп кетти, ал болсо эки жумушчу кыздын жанында, алардын айла жоктон эптеп жарашыктуу кылып кийүүгө тырышкан кунарсыз көйнөктөрүнө, арзан баа туфлийлерине, иштен туурулган манжаларына салып алган арзан шакекчелерине, арзан боолоруна кадала караган бойдон кала берди. Ошо маалда кимдир бирөө аны чыканакка түртүп жиберип, кулагына мындай деген үн кирип келди: