Абдиламит Матисаков: Тандыр

– Үйлөнбөсө койсун, ыраңы суук. – Атам сөздү кайра козгойт. – Берки чоңун да сынамакка, эркелетип кеп салсам туйлап, эшиткиси жок. Ма демектен так өтүшсүн! – Ал ачуусуна алдырып ийгенин кийин билдиби, – Насибине буюрганы тургандыр да, – деп кошумчалап койду.

– Жүн түгөндү! – деп кыйкырдым, “мейли чочуп кетишсин. Мен дагы иштеп жатам” – дейм ичимден.

– Жүндү бүт ада кылдыңбы? – Атамдын сөзүнө таңдануу бар.

– Алтын, (апам мени эркелеткенде ушинтип койчу) колуңдагыны коё туруп, кичине үйгө кирсең, шыптагы түйүнчөктө жүн бар. Бир тутамдай алып чыкчы.

– Тандырды качан куруп бүтөсүңөр? – дейм апкелген эчки жүндү апама сунуп атып.

– Шашпа, уулум, курабыз. Ага чейин казанга нан жаап берем. Кааласаң каттама, боорсок жасайм. Анан коңшу-колоңду тандыр курганда өзүң чакырып келесиң. Көпчүлүктүн колу тийген жакшы имиш, туурабы, атасы?

Атасы буга көңүл кош…

*   *   *

Тандыр бети аз күндө эле кургап калды. Эртели-кеч жандыктардын туягынан этияттап, тегерегинде чыбык кармап, мал камалганча жылбайм. Сынамакка кээде катуураак кармап көрөм. Зыңкыйып четинен укаланып да койбойт. Апамдын эчкинин жүнүн эмнеге аралаштырганына ошондо гана баамым жетти.

Жума күнү эрте ойгондук. Атам айванда жаагын жибитип, өзү текчеден түшүрүп ийген күзгүнүн сыныгын алдына коюп алыптыр. Базарга барарда жаак-башын бир сыйра кырынып алмай адаты. Бул баарыбызга жат болуп калган көрүнүш.

Төшөктөн тураарыбыз менен улуу жагылган очоктогу отко үймөлөктөшүп атып апам тандыр жөнүндөгү сөздү атамдын эсине дагы салды:

– Тандырдын күн жеп калганына он күнгө чамалап калды. Бүгүн бир чыгынып куруп албасак, балдар да казан нанга көнө албай кыйналып кетишти.

Бешенесиндеги күзгүсүн оңдоп койсо да, дидарын жакшы көрө албай, өткөндөгү бир кокустукту, карайлаган чоркоктугун эсине алып, убаракерчиликке түшүп олтурган атам жаңы түйшүктү кабарлаган сөзгө алынып кетпей, токтоо:

– Эми курам десең этиятта. Өзүңдүн эле мээнетиң… Чакыртам эле деп өпкөң көбөт, баланын бирин коңшу-колоңдорго жүгүртүп ийбейсиңби. Ачык-жарыкта козголбосоңор, тандыр коюш оңойбу. Күн да кыскарган убак.

Атам үйдөн узап чыкканчакты, узак кебин түгөтө албай, улам артына кылчая насааттарын берип, бир күнү жок болсо эле чарбасы чачылып калчудай сак. Мени жүгүртүп, унутуп калган чарчысын алдырат.

– Сен апаңдын айтканы менен болгун. Оюнуңду бул сапар коё туруп, убагында уюңду сугар…

Узак кепке башынан чыдамы жок апам артыбыздан ээрчий чыгат:

– Баргылачы эми, дегеле оокатыбыз өтпөй калчудан бетер… Бешимден калбай кайтсаңар, эл катары.

– Э, кой, ишим бүттү, келем. Базарга кыштап калат дейсиңби?..

Атам кетери менен апам мени коңшуларды чакырганга жиберди.

Бир маалда чоң эне баш болгон апамдын ынактары: Аккыз, Касиет, Ирапа эжелер жүгөрү аралаган жалгыз аяк жолдон көрүндү. Апам жумушун таштап, алдыларынан утурлай чыкты:

– Муну жасап, чалым экөөбүздүн күнгө койгонубуз качан. Таза какшып, бир жакшына кургады. Коюшуп бергиле. Силердин колуңар тийип, береке чачкан ак жолтой тандыр болсун деген тилегим бар эле.

Коңшулар бир чайкамдан чай уурташып, узак кепке өтүшпөй тегиз туруп, тандыр коюуга кам урушту.

– Оо-уу, дегеле чоң жасагансыз го. Балдарыңыз чоңойгон сайын, тандырды да кеңейтейин деген экенсиз, – деди Бүбүсайра эже тандырга жакындай берип. Апам баш ийкейт. Кулагына сөз илиндиби, жокпу – баарына макул, бу тапта. Жүзүн күлкү чаят.

Көзгө куник тартылчу жерде эми кооз тандыр турду. Анын тегерек оозун коюшуп, атарабин⁵ шыбап ийишкенде, ал го бетер көзгө кооз көрүнүп калды.

– Арткы көзөнчөгүн чоңураак эле калтырганыбыз саз. Түтүндү артка айдасын, от жакчы көрөлүк, – деди Аккыз эже, ылай болгон алакандарын укалап.