Абдиламит Матисаков: Тандыр

Кургак чаткалдардан калап, апам жаңы тандырына ширеңке тартты. Тандыр оозунан жалыны соймоңдоп, улуу күйгөн отко апамдын сүйүнүчү айтып бүткүс эле.

– Оңуп эле калдың, тандырдын чогу өчпөсүн, түбөлүк жылуулугу кетпесин. Небере-чөбөрөлөрүңө да ушул ырыскылуу тандырдын нанынан жегиз ылайым…

Апама арналып, чын дилден төгүлгөн ошол күнкү тилектердин тазалыгы-ай!

– Колуңарды чайкагыла, ичкери киресиңерби, же салкын бак ичи сазбы? – Апам адатынча меймандос пейлин карматат. –Силерге оокат даярдаганым качан, муздап калбаса болду…

Жашыл майсаңдагы кийизде отурган кошуналардын эки сөзүнүн бири эле тандыр.

Коңшуларын узатып чыккан апам:

– Өзүңөр коюшкан тандырдын нанынан өзүңөр ооз тийип бересиңер. Тегиз келбесеңер, таарынчым чоң болот, – деди.

…Алгачкы жапкан ак нанынан аларга ооз тийгизди.

*   *   *

– Беймаал тандыр алдында турганыңар кандай? Ичкери киргиле да, апаңарды жылуураак кийиндирип, ысык оокатын бергиле. – Бизди көрүп, атам кабатырлана кетти. – Күндө олтурбаган жерде эмне бар десең, ыраңы сууктар…

– Апа жүрүңүз ичкери. – Карындашым ордунан биринчи турду.

– Тандырчы? – Апамдын шыбыр үнү экөөбүздү тең чочутуп ийди. Тынымды апам өзү бузду. – Жүргүлө анда, жүргүлөчү, балдарым.

*   *   *

…Апамды жайга алып келген күнү жамгыр шумдук жаады. Таң эртеден көнөктөп куюп, түшкө таяп басаңдай тартты.

Чоң үйдөн апамдын табытын алып чыгышты. Үстүнө кара баркыт чапаны жабылып, өз колунан капталып, дайым төркү үйдө, жүктүн орто ченинде жыйылып турчу атлас төшөк алдына салынды. Ооздо тургандар “чур” этип басылышты. Баарынан да жалгыз кызынын – карындашымдын сай-сөөктү сыздаткан үнү муун бошотуп, көпчүлүктүн да көңүлүн бошотуп ийди. Апам кызынын ачуу чыккан добушунан селт чочуп, үстүндөгүлөрдү чапчый, табытынан обдулуп турчудай өңдөнүп кетти. Жок! Менин капарыма келген ойлор ошого окшоштуруп ийди бейм.

Жаак ылдый токтобогон көз жашыма ээ боло албай өпкө кагам.

Апам менин жанымдан кыя, эл колуна “өттү”. Кызынын эки колтугунан бекем тутушуп, апасын алып түшүшкөн тепкичтин жанында калтырышты. Кызы менен кайыр айтышканы ошол болду.

Биринчи жолу айылдаштарымдын сөөгү коюлган бейитке көпчүлүк алдында жол алдым. Табыттын алдыңкы учу ийнимде. Дайым кеби түгөнбөгөн карылардын, айыл аксакалдарынын ушул саам сөздөрү үзүлүп, демдерин ичине алышып, биздин соңубуздан жай каалгышат.

– Мага берчи, уулум, ийниң да талып кеткендир… – Артыман Калдар абам үн катты. Баш чайкайм. Табыт үстүнөн “Уулум, демигип бүттүң го. Бер, алмашып көтөргүлө. Аз калды эми жайыма. Өзүң катарымда бас” деген апамдын жароокер сөздөрү кулагыма күңүрт жеткенсийт.

Мына, көрүстөндүн жыгач дарбасына такай келип токтодук. Дарбаза, андан ары бопбоз шыбактар чүмкөгөн ичке жол көзүмө сүрдүү тартылды.

– Келме келтир, – деди сол тарабымдагы, табыттын бир учун кармаган адам. Эгер билсем анысы чын эле дилиме келер беле, үндөбөдүм. Катарымдагы адамдын эриндери тынбай бир нерселерди шыбырап, айланамды ого бетер ыйык сездирип ийет. Бул жерде секелек да, боз улан да, калк кадырга алган кары да бар. Баары бар. Мына, жер үстүндөгү узак жолуңуздун кеминде кырк кадамдай аралыгы калды. Казылган жайга жакындагым келбей, аргамжы бою калганда, буттарым чалыштап баратты.

– Абайла, – дейт баягы тааныш үн.

Алдыбыздан утурлап, жай казгандар ийнибизден табытты жеңил алышты. Арасынан бирөө:

– Жай жакшы чыкты. Топурагы эшилип, бир майин. Эжебиздин мүнөзү, өзү ошондой эле, ыраматылык, – деди. Чын эле казылган жердин топурагы кызгылтым тартып, томуктай кесек көзүмө чалдыкпады.

Апамды жайга түшүрөрдө саамга кулак кескен тынчтык орноду. Ошол кезде тегерегиндеги көпчүлүктүн дем албай аза күткөн учурун, жай себелеген ак жаандын майда тамчыларын, айылдаштарыбыздын тандырынан чыккан жагымдуу жыттын, күндөлүк тиричиликтин бир калыптагы күүсүн сезбей, табытта тынч жатты апам.