Абдиламит Матисаков: Тандыр

Селейген жымжырттык үшүбүздү алып, апам эми үндөсө эле колтугунда олтурган кызы ый чыгарганга даяр турган. Апасы ага аракет кылса да, айтчу сөзүн чыгарууга алы келбеди. Көптө  барып шыбыш добуш менен:

– Ордуман тургузгулачы… – деди. Колтугунан аста жөлөп, өйдө кылдык. – Тандырга жакын баскыла, балдарым.

Жана олтургандан тарта көзү өтүп тиктеген, боор эти менен тең тандырына жакын турду. Күлдүн, күйүктүн, аздан соң нандын көңүл ийгизген жытын сездим. Апама карадым. Көз кычыгын жаш жалагандай. Жаңы курулган тандыры курчу кайткан көзүнө кандай урунуп атты экен? Баса, шам аралаш неге турдук бу жерде?

– Ырыскысы түгөнбөс тандырды таза тут, кызым. Күлүн карачы, алынбаптыр…

Күтүлбөгөн кебине карындашым чыдабады:

– Минтпечи, апа. Эртең эле айыккандан кийин нанды өзүңүз жабасыз,-  карындашым жашып ийгенсиди.

Тандыр турпаты күүгүмгө ого бетер бараандуу тартып, алдындагы балдарына өбөк тарткан өз ээсинен, апамдан жатыркаган өңдөнүп турду…

*   *   *

Кээде апам менен тандырдын жанында болом. Ага жардам этем. “Агарды” деген сөзүмдү пайлап тургандай апам бир колуна айран куюлган идишти, экинчи колуна жеңчесин кармап, тандыр жакка басат. Жакындай берип, тандыр ичине эңкейе:

– Оо, периштеси ысыгым, тандыр ичин бир башкача агартыпсың го. Сүт уюттум. Ысык нан жапканча айран да болуп калат. Чогуу чай ичебиз. Барып китебиңди тикте эми, – дейт, колумдан көсөөнү алып атып. Адатынча, бетимден “шуу” дегизе жыттап да алат.

Тандырдан, апамдан алыс барбайм. Кыйшак дөңгөчкө көчүк басып, колумдагы китепти ачам. Апам заматта мени унутат да, бүткүл ынтаасы тандырда…

– Оо, мударис⁴. – Бош отурганымды атамдын көзү чалып калды. Түз эле там башыдан үн салат. – Китебиңди коюп, жарык-жаанда кыймылдагын. Кечки суук түшө элегинде малдын отун майдалап жибер. Түн узарган убак. Кечкиге койсоң бир айлык сабагыңды бышыктаганга убакыт жетет. Бейпайда отурганга эмитен көнбө.

– Жанатан бери бала тандыр агартты, билип-билбей эле сүйлөй бересиңер, мектебинен келгенден мына тына элек. Апам мага болуша кетет. – Кыркылып жүрчү от калат беле… Бүтөр.

Сөз жеттиби же ишине алаксый кеттиби, атамдан кайрылып үн чыккан жок. Апамдын жеңче кийген колу тандырдан бышкан нан үзүп себетке салат. Сол колу камыр бетине айран сүйкөп, жеңче бетине оодарып, эми эле үзүлгөн жерине жабыштырганча, баржак бетиндеги бышкан наны шаштырат.

– Ме, ысык жеп тур. Ушатчу болбо. – Себеттеги жайнаган нандан бирди бүтүн мага узатат. Ысык нанды колумдан алмак-салмак которуштура, үйлөп жиберем…

– Ии, кандай экен, кыйгыл даамы жокпу? – Апам мага бурула карайт. Дидары кудум колундагы нанындай албырып, нурдуу.

– Маканын дүмбүлүнөн кайрып келе калчы. Корго көөмп берейин. Оңдуу жей элексиң. Күз кечтеп, сүтү катып калганча жеп алсаңар түзүктөп, турагой, – дейт.

Китебимди бүктөй коюп, шашкан бойдон маканын шагына жүгүрөм. Колума урунган эле маканын дүмбүлүн аарчый, данын манжам менен басып көрөм. Дандан чыккан сүт чачырай берсе, ошол эле жерден кайрып, артка тартам. Жолдо бир тал чачысы калтырылбай таза жылаңачталган дүмбүлдү апама жеткирем.

Колумдан дүмбүлдү алып атып:

– Канча бала кучактаган экен? – дейт, бышып келаткан нанды бир карап алып.

– Жалгыз эле экен.

Кайрыган жообума апам таң. Мага эңкейе чочуй карайт:

– Жалган айтпа. Эсиңде болсун, мака эч качан мындай чакан, жалгыз дүмбүл кучактабайт. О, калпычы десе.

Китептин кайсы жерине токтогонумду тапмакка кара күчкө барактамыш болом. Бирок, апамды ыза кылган калп сөзүмдүн жемеси азда эле токтоп калбайт:

– Алдамчынын оокаты курсагына жук болбойт. Кулагыңа канча куйсак деле көкүрөгүң бош окшойт сенин. Жел болбосо, чөптүн башы кыймылдамак беле. Эмитен алдап, жалган сүйлөөгө көнсөң, кийин эмне болосуң? Бирөөнүн көзүн бир жазгырасың, эки жазгырасың, а анан? Кой, антпей жүр.