Пабло НЕРУДА: «Жымжырттык»

П.Неруда 1904-жылы Чилинин Парраль шаарчасында туулган. Акын, дипломат жана саясый ишмер болгон. «Элдердин ортосунда  тынчтыкты чыңдоо» боюнча  Сталиндик  сыйлыктын  (1953),  адабият боюнча Нобель сыйлыгынын (1971) лауреаты.

Экөөбүздөн башка эч ким жок деп койчу.
Мен эми болбогон бир суроолорду бере берем,
анан биз адамдарча сүйлөшөбүз.
Сени менен жолдо өтүп бараткан жолоочу жан,
кечээ гана көз жарган ымыркай, сени менен,
каза тапкан пенделер, сени менен,
жана да төрөлө элек бөбөктөр менен дагы
эч бир жанга угузбай сөздөрүмдү –
сүйлөшкүм келет менин.

Себеп десең: демейкидей
курган сөздөр кулактын даңгыраган жолуна
түшөр менен
түшүнүктөр ийрейишип бузулбасын,
бирөөлөр ушак-айың сөз кылбасын.

Кеп мында: кайдан? Кайда?
Кандайча сен төрөлүп калдың мында?
Билесиңби, жердин чакан экендигин –
чоңдугу бир тоголок алмадай бар,
чоң эмес же болбосо салмоор таштан.
Билбейсиң го, бир туугандар бирин бири
бир кочуш турпак үчүн өлтүрөрүн?!

Өлгөндөргө жер табылат!

Сен али билесиңби, билбейсиңби
мезгил деген бир гана күн,
а күн болсо жалгыз тамчы экендигин?
Кандай жашап өтөсүң сен?
Кандайча жашап келдиң?
Бир сырдуубу? Жугумдуубу? Санда жокпу?
Бир курлардан алдараак жүрөсүңбү,
же болбосо, басасыңбы мылтыгыңдын кундагын
алардын ийнине артып?
Канча күн калды өмүрдүн бүтөрүнө, –
Аларды кандай кылып керектейсиң?
Баарыдан да өмүргө жетпей калган.
өксүгөн күнүңдү не кыласың?

Билесиңби, көчөдө да эч ким жок,
үйлөрдө да эч ким жок калгандыгын?
Жайнаган терезелер жана көздөр.
Эгерде түнөөрүңө жай жок болсо;
каалганы каксаң ачат;
жо-жок – азганакей жылчык ачат, –
ошондо сен көрөсүң үй ичинин
аңгырап, суук ойноп, бош турганын,
үй экөөң бир бириңе чоочунсуңар;
сенин айтар сөзүңдүн кымындай да кереги жок;
болбой эле эзилип эркелетсең
ит деле, мышык деле тиштеп алат.

Кош болгун,
мени унутар минутага чейин кош бол!

Кетейин, себеп десең
талаага эле суроолорду чачкыдай убактым жок.
Убактым ушунчалык бир жок дейсиң
Көчөдө баратканда эреже-тартиптерди зорго сактайм;

Каяктадыр бир жерде
эмнедендир бир нерседен
айыптоого күтүп мени турушат да, –
алардан актанышым, коргонушум керек менин;
эч ким билбейт – ал өзү эмне деген иш экенин,
бирок айкын: кечиктирүү болбойт аны;
барбай койсом, баары бир соту болот;
андан калып канткенде актанышым, коргонушум керек менин,
эшик каксам – бир да бирөө ырымга ачып коюшпаса.

Көрүшкөнчө кош болгун, экөөбүз көрүшпөстөн сүйлөшөбүз.
Же кийин сүйлөшсөкпү? Билбей турам.
Же биздер эч качан көрүшкөн да эмеспизби?
Жолугуп пикирлеше да албайбызбы?
Менин бир кутургандай адатым бар:
жанымда жан киши жок сүйлөй  берем,
өзүмдүн сөзүмдү өзүм укпайм дагы;
жаадырып өзүмө өзүм суроолорду
кылайтып бирөөнө да жооп бербейм.

ЧАРЧООНУН ӨЗГӨЧӨ БИР ТҮРҮ
Жеке эле мен чарчашым керек бекен,
чарчашсаң мени менен кошо сен да.

Күздүн күнү шаарлардын үстүнө
себеленип түшүп жаткан көөлүү-чаңды көргөндө
кантип киши чарчабасын:
көө-чаңы экинчи ирет күймөк беле,
адамдын үстү-башын каптап, анан
жүрөккө жеткиси бар көөдөн көзөп.

Мен чарчадым сүрүнөн деңиздердин,
чарчатты жердин сырдуу табышмагы,
мен өтө чарчап кеттим тооктордон:
биз билбейбиз алар нени ойлошоорун,
купкургак каректерин мыктай кадап
бизге алар маани берип коюшпайт түк.
Сага мен сунуш кылам –
кел, бир күн бир катар нерселерден
чогуу чарчап көрөлү бир:
жаман-жуман винолордон,
кынтыгы жок тарбиядан.

Францияга каттабай калгандан да чарчайбыз биз,
кел эми, жок дегенде
жумасына чарчайлы – бир, же эки.
Коюлган дасторконго тамактардан
ар дайым күндөр окшоп аталганда,
ошондо бизди алпарат алар кайда?
Алпарып айдап кирет шордуу уйкуга.

Чындыкты акыр бир күн айтыш керек:
бизге эч качан жаккан эмес
чымындардай, төөлөрдөй
бир бирине опокшош ушул күндөр.

Жадымдан өчүп кеткен диктаторлорго коюлган
эстеликтерди өмүрүмдө нечен көрдүм.
Алар турат
көздөрүнөн кайгы тамган ат үстүндө
кыймылсыз кылыч кармап.
Ушулардан шалдайып чарчап бүттүм.
Мени аябай жадатты мындай таштар.

Эгер биз мындан ары карай деле
Андай моло таштарды дүйнөгө жыйнай берсек,
Анда кантип тирүүлөр күн өткөрөт?

Чарчадым эстеп дагы, эскерип да.
Адам деген төрөлгөн соң
ага чейин бирөөлөр жутуп койгон аваны
кайра жутпай,
дем алса дейм таза абадан,
жаңы гүлдүн жытын жыттап,
жаңы жерди жана жаңы отту искесе.
Коё туруп жаңы туулган ымыркай немелерди,
мурдатан өмүр сүрүп келгендерге бергиле жай!
Оюңардан чыгарганды аларга таңуулабай
жөн койгула,
бүт баарысы бир эле китепти окуй беришпесин,
өздөрүнчө ачышып таң пардасын,
өбүшүүгө ат коюшсун өздөрүнчө.