Эрмек үчүн

Коюу, боз түтүнүн буркуратып, жүргүнчүлөр поезди ыраакы талаадан, деңиздей көйкөлтүп саргарган эгиндин арасынан, килейген ажыдаарча сойлоп, көрүнбөй калат. Жапжалгыздыгы менен адамдын ичин бышырган кичинекей темир жол станциясы бар ээн, кең талаанын көңүл кош жымжырттыгын бир нече минутага бузуп, поезддин шарактаганы ымшыгын ысык абада анын түтүнү менен кошо жок болуп кетет.

Поезддин күрүлдөгөн, бирок тиричиликке байланыштуу табышы тарап, чайыттай ачык асмандын астында тынып калганда, станциянын айланасы кайта дагы жымжырт болуп, адамды бук кылат.

Талаа – алтындай сары, асман – көпкөк. Талаанын да, асмандын да учу-кыйырына көз жетпейт; алардын ортосуна бирөө таштап кеткенсиген станциянын кара-күрөң тамдары, фантазиясы жок сүрөтчү талыкпай тарткан зарын картинанын ортосуна кокусунан таамп калган сырга окшойт.

Күнүгө күндүзгү саат он экиде, түштөн кийин саат төрттө станцияга талаадан поезд келет да, эки минутадан токтойт. Ошол төрт минута – станциянын негизги, бирден бир көңүл ачкан убагы: ошол төрт минута станциянын кызматкерлерине эрмек болот.

Ар бир поездде ар түрдүү кийинип, топураган ар түрдүү кишилер болот. Алар бир паска гана келет; алардын каржалган, кайдыгер сабырсызданган өңү вагондордун терезелеринен жылт көрүнөт да, коңгуроо, ышкырык угулуп, алар талаа менен алыска, турмуш бака-шака түшүп, кыжылдаган шаарларды көздөй шарактатып жүрүп кетишет. Ошол кишилердин өңүн көрүү станциянын кызматкерлерине кызык; поездди узатып жиберип, алар жол үстүнөн көргөндөрү жөнүндө аңгеме кылышат. Алардын айланасында – жымжырт талаа, төбөсүндө – тунжураган асман, а көңүлүндө – каяккадыр күн сайын кетип жаткан кишилерге тымызын ич күйдүлүк кылышат; эрме чөлгө камалып, турмуштан оолак тургандай, өздөрү ошерде калып жатса анан кантишмек эле.

Мына эми, поездди узатып коюп, алар жандарынан өтүп кеткен турмуштун таасиринен унчукпай, станциянын перронунда турушат, кара тасмадай созулган поезд, деңиздей көйкөлүп саргарган эгиндин арасына кирип, көрүнбөй калды. Баары ошерде: станциянын начальниги – казак-орустукундай муруту чоң, жылдыздуу, толмоч ак жуумал адам; анын жардамчысы – теке сакал, куйкул сары жигит; станциянын сторожу – шыпылдаган, мытаам, кидийген Лука; стрелочниктердин бири – сөзгө сараң, бою чымыр, кереге сакал Гомозов.

Станциянын босогосундагы скамейкада начальниктин зайыбы – ысыктан абдан кыйналган, бою жапалдаш, толмоч аял отурат. Аялдын алдында ымыркай бала уктап жатат, куду энесине окшоп, баланын бети да борсоюп кыпкызыл.

Жерге сойлоп кирип кеткенсип, эңишке түшкөндө поезд такыр көрүнбөй калат. Ошондо станциянын начальниги зайыбына:

– И, Соня, самооруң беленби? – дейт.

– Албетте, – деп зайыбы эрингенсип, акырын жооп кайтарат.

– Лука! Сен тиги… полотно менен перронду шыпырып кой… Көрдүңбү, кайдагы акыр-чикирдин баарын чачып кетишти…

– Билем, Матвей Егорович…

– Түзүк… Кош? Чай ичпейсизби, Николай Петрович?

– Өнөкөт иш да, – дейт жардамчысы.

Күндүзгү поездди узаткандан кийин, Матвей Егорович зайыбынан:

– И, Соня, обед даярбы? – деп сурайт.

Анан Лукага күндөгүсүндөй эле бир түрдүү буйрук берет да, тамакты өздөрүнүкүнөн иччү жардамчысын чакырат:

– Кош? Обед ичпейсизби?

А жардамчысы ага жүйөлүү жооп кайтарат:

– Ар дайымкыдай…

Гүлдөрү көп, мебели аз, ашкана менен баланын ороосу жыттанган бөлмөгө перрондон келишет да, столго тегерете отуруп алып, жандарынан бир паста өтүп кеткендер тууралуу сөз салышат.

– Байкадыңызбы, Николай Петрович, экинчи класста бараткан сары көйнөкчөн кара тору келинчекти? Балээдей эме көрүнөт!..

– Жаман эмес, бирок жарашыгын таап кийинбептир, – деп жооп кайтарат жардамчысы.

Өзүн турмушту жакшы билген, маалыматтуу киши деп эсептеп, жардамчысы дайыма көзү жеткенсип, ток этер жерин сүйлөйт. Ал гимназияны бүтүргөн. Анын кара коленкор менен тышталган дептерчеси бар; атактуу кишилердин газеталардагы фельетондорунан, китептеринен өзү окуусунан окуган ар түрдүү санат сөздөрдү ошол дептерчесине жазып алат. Кызматка тиешеси жок маселелердин баарында начальник аны шексиз авторитет деп эсептеп, сөзүн кунт коюп угат. Николай Петровичтин дептерчесиндеги түшүнүгү татаал сөздөр ага бөтөнчө жагат, ошондуктан ал аркы-беркини ылгаштырбай, андай сөздөргө маашыр болот. Кара тору келинчектин сары көйнөгү жөнүндө жардамчысынын айтканынан улам, Матвей Егорович суроо берет: