Эрмек үчүн

– Кара тору аялдарга сары жарашпайбы?

– Мен түсү жөнүндө эмес, фасону жөнүндө айтып жатам, – деп туюндурат Николай Петрович, тамчылатпай, айнек вазадан блюдочкага варенье салып жатып.

– Фасону болсо – анын жөнү башка!.. – деп макул болот начальник.

Сөзгө анын зайыбы да кийлигишет, себеби бул тема – ага белгилүү жана түшүнүктүү. Бирок бу кишилердин акылы кылдат болбогондуктан, аңгеме жай созулуп, алардын сезимин чанда гана козгойт.

Шырп эткен табыш жок талаа, тунжурап көйкөлгөн асман терезеден карап турат. Саат сайын товар ташыган поезд келет, бирок поезддерди тейлеген кишилер небактан бери тааныш. Кондукторлордун баары – уйкусу канбаган, ээн талаада сапар чегүүдөн зеригип, каржалган кишилер. Ошондой болсо да, кээде алар: паланча чакырымда бир кишини бастырып кеттик деп, линияда болгон окуя жөнүндө сүйлөп беришет же паландай кызматкер штраф төлөдү, түкүндөй кызматкер башка жумушка көчүрүлдү деп, кызмат жагынан болгон жаңылыктарды айтып беришет. Андай жаңылыктар талкууланбайт, таттууну жакшы көргөн киши сейрек учуроочу ширин тамакты жутуп жиберген сыңары, андай жаңылыктарды жутуп жиберишет.

Күн асмандан талаанын четине жай жылып түшө баштайт да, жерге тиер-тийбес болгондо, кызарып кетет. Адамдын ичин бышырган, тетиги эрме чөлдөн каяккадыр алыска азгыргансыган кызгылт шоола талааны каптайт. Анан жерге бир чети тиет да, күн калкып, жерге же жердин ары жагына батып кетет. Ошондон кийин да кечиндеги албан түрдүү шоола көпкө дейре асманда жаркырайт, бирок бара-бара бозорот да, тунжураган жылуу ымырт түшөт. Жылдыздар чыгат да, жердеги зеригүүдөн коркконсуп, бүлбүлдөйт.

Иңирде талаа тарый баштайт; түндүн караңгысы станцияга туш-тушунан жылып келе берет. Акырында, көзгө сайса көрүнгүс караңгы болот. Станцияда чырак жагышат; семафордун жашыл оту – баарынан бийик, баарынан жарык. Анын айланасы караңгы, тымтырс.

Кээде коңгуроо кагылат – поездге түш деген ишарат; коңгуроонун ашыккан табышы талаага жетип, жок болуп калат. Коңгуроо кагылар менен көпкө созулбай эле, алыскы караңгыдан жылтылдаган кызыл от жүгүрүп чыгат да, караңгы чулгаган жапжалгыз станцияны көздөй келаткан поезддин күрүлдөгөнүнөн талаанын жымжырт болуп турганы бузулуп кетет.

Аристрократияга караганда, станциядагы кичинекей коомчонун төмөнкү катмары бир кыйла башкачараак турат. Сторож Лука станциядан жети чакырым жердеги кыштакта турган зайыбы менен инисине барып келгиси келип, дайыма өзү менен өзү күрөшөт. Станцияда «дежур боло тургун» деп жанагы улгайып калган, сөзгө сараң Гомозов деген стрелочниктен өтүнгөндө, ага кыштакта чарбам бар деп айта турган. «Чарба» деген сөздү укканда, Гомозов ар дайым күрсүнө үшкүрөт да, Лукага:

– Болуптур, барып кел. Чарбага көз болуу керек, аның туура… – дейт.

Афанасий Ягодка деген дагы бир стрелочник кызарган, тоголок бетиндеги түгүнө ак кирген эски солдат – шылдыңчыл, кытмыр киши болгондуктан, Лукага ишенбейт.

– Чарбасы! Зайыбы… бар имиш, – деп күлөт ал. – Чарбанын эмне экенин түшүнөм… Зайыбың эмне тул калды беле? Же эри солдатка кетти беле?

– Эх, сен, чымчыктын губернатору! – дейт Лука жектегенсип.

Ягодканы ал чымчыктын губернатору деген себеби, эски солдат чымчыкты өлгүдөй жакшы көрө турган. Будкасынын сыртына да, ичине да капас толтура илинген; будканын ичинен да, айланасынан да чымчыктар керели-кечке чыйпылдап сайрап, жаагы тынбайт.

Солдат капаска камаган бөдөнөлөр жаагы басылбай «бытпылдыктайт», чыйырчыктар созолонуп чыйрыйттайт, солдаттын элкин турмушун көшүлтүп, албан түстүү чымчыктар чарчабай чыйпылдап, сайрай берет. Колу бош убагында, ал чымчыктар менен алек болот, аларды эркелетип багып, жолдошторуна такыр көңүл бурбайт. Луканы ал сары жылан, Гомозовду кацап деп шылдыңдайт да, экөөн тең «катыныңарга кошомат кыласыңар», ошон үчүн силерди сабоо керек деп, ийменбей көздөрүнө айтат.

Лука анын сөзүн көп деле этибар кылбайт, бирок Луканын кычыгына тийсе, солдатты ал көпкө чейин, чучугуна жеткире тилдейт: