Казат Акматов: Архат

Муну айтып турган монах Дейдин негедир көңүлү суздай көрүндү. Адилетти кандайдыр өкүнгөнсүп карады.

 - Азыр барам, - деди Адилет кийине баштап. Жарым саатка жетпей бала Лама Цунун иш бөлмөсүндө отурду. Лама Цу кадим кечээки кейпинде экен. Мүнөзү жайдары, көңүлү ачык.

-Ким болбосун өзүнүн келечек жолун тандаганда эч кимге көз каранды болбош керек, - деди Лама Цукүлмүндөгөн калыбын жазбай туруп

- Мен окуйм!, - деди Адилет Цу жаңсаган жаздыкка отурбастан тикелей туруп каргылдана.

-Эгер сиз Тибет окуусуна макул болуп туура жолду тандап алган болсоңуз, анда кырк жыл аралыгында өткөн өмүрүңүз келечекте акталат. А кокус туура жолду тандай албай калсаңыз байлыкка, бийликке марыйсыз, ага жетишке сизде толо акыл да, күч да бар. Өмүрүңүз күнүмдүк жыргалда чардап өтөт. Бир гана кейиштүүсү бардык рухани касиеттен ажырайсыз.

-Окуйм. Бирок туура жолду кантип тандап алам?

- Ал келечектин иши. Азыр болсо, кааласаңыз окууга кирише аласыз. Калганын сизге кызматкер Дей айтып берет. «Ом! Мани падме хум!» ( Өз тагдырың өз колунда). Лама Цу күмүш коңгуроосун диңилдетти да, Адилетке өзгөчө сүйкүм менен баш ийкегиледи.

***

Лхасанын базары автобекеттен алыс эмес, Жахан храмынан солду карай басканда жарым сааттык аралык. Таштан менен Адилетти Дей ээрчитип баратты. Жөө баскан үчөөнү эңкейиште топоз, же пони минген монахтар кууп өтүүдө. Ат, эшек мингендер да базарды көздөй шашылат. Анча алыс эмес, капталдагы автожолдо болсо ар түрлүү маркадагы жеңил автомашиналар, өзгөчө «Жиптер» зуулдайт. Бардык жерде, кайда баспагын, кайда карабагын Тибет коому бай жана кедейге бөлүнгөнү дапдаана көрүнүп турат. Ошентип бөлүнүп турса да башка дүйнөдөн артыкчылыгы - бул жерде жарды монахтарга, кары-картандарга, жаш балдарга бардыгы тең өзгөчө оокаттуу, алдуу-күчтүүлөр эң ырайымдуу, боорукер мамиле жасашат. Кайыр-садага суроо бул өлкөдө таптакыр уят эмес. Ошон үчүн базарга жөнөгөн адам үйүнөн канча пул алып чыкса жарымын кол сунуп тургандарга берүүгө даяр. Уят деп бул жерде башка нерсе, маселен, алдуу-күчтүү, алты саны аман туруп кайыр суроо өтө уят болуп эсептелет. Лхасада болсо ар бир кайырчы ким экендигин дээрлик бардыгы билишет, өндөрүнөн таанышат жана аларды бе чара катары урматташат.

- Мурда алдагы сеникиндей кроссовка кийүүгө улуксат жок болчу, азыр кийсе болот. Ошон үчүн бут кийим албайбыз. Акчан үнөм болот. Бирок топоз дун жумшак терисинен жасалган эки көлөч алууга туура келет, - деп Дей ко лундагы тизмени кармап алып Адилетке сүйлөп келатты.

- Көлөчтү табынууга барганда кийесиң Байпактан көп алыш керек. Ар күнү алмаштырып турасың

- Деги канча буюм алат экенбиз? - деп Таштан Дейдин колундагы кагазды алып үнүлдү, бирок түшүнгөн жок. Демек эмне, канча буюм алаарды Дей гана билет.

Базар деген базар. Дүйнөнүн кай бурчуна барбагын Индиянын түрлүү-түркүн коробкадагы чайлары, кездемелери, калган буюм-теримдин дээрлик бардыгы Кытайдыкы. Болгондо да Кыргызстандагыдай эмес, алда канча кооз, сапаттуу. Дей артка кылчайып тигил экөөнү карап коёт да, улам бир соода катарына өтүп токтойт. Эл көп, кыжы-кыйма. Ошолордун ар бир үчүнчүсү европалык, же америкалык туристтер. Бойлору узун, аркасындагы рюкзактары калдайып чоң болгондуктан элдин катарына сыйбай түртүшүп, жөөлөшүп, өздөрүнө да оңтойсуз, башкалардын да жинин келтиришүүдө. Дин кармап, ыйман тутуп, узун көйнөк, монах чапан кийип, денесин жылаңач көрсөтпөй, сыпаа жүргөн эл ичинде кыска шортучан, буттарынын жүнү сапсайган, аялдары жоон санына дейре жылаңач, көкүрөгү салаңдап ачык жүргөн чет өлкөлүктөр мына ушул Тибет көчөлөрүндө өзүлөрүн кандай сезээри белгисиз. Анысын эч кимге өзүлөрү, кудаякы, айтышпайт.

Дейдин дегеле таанышы көп экен. Улам бири менен учурашат, улам жоголуп кетип кайра көрүнөт. Акыры жүрүп тизмедегинин баарын алып бүтүштү. Ошо лордун ичинен Адилетке өзгөчө жакканы 108 таштуу теспе эле. 108 тибеттиктер үчүн ыйык сан. Анын эмне үчүн ыйык экенин касиеттүү Кайлас тоосуна баргандар гана билип түшүнө алат. А азыр болсо ар бир окуучунун колунда күмүш жипке тизилген каухар таштуу теспе ар дайым даяр жүрүшү парз. Ак таар чүпөрөктөн тигилген, бели бүйрү узун көйнөктөн үч жуп, бир тери көнөчөк, чай куйуп ичкенге карапа, сырдалган жыгач аяк, целлофан пакеттен бир нече жана күнүмдүк тирликке деп бычак, кашык, айры сатып алгандан кийин Дей чекесиндеги терин сүртүп