Касымалы Жантөшев: Чолпонбай

-Мына, менин ата-бабаларым ким экенин бүт дүйнө билсин… Бүткүл дүйнөдөгү адам баласы өз көзү менен көрсүн. Айтканынан кайтпаган, ажалдан башын тартпаган, өлүмдү билбеген, душманга башын ийбеген баатырлардын тукуму – мен… Менин бабаларым өз доорунун баатырлары болуп, ошол өз доорунда Ата-Мекендин ыйык милдеттерин аткарган. Мына мен дагы элим үчүн, жерим үчүн Ата-Мекендик ыйык милдетимди аткарам! Мына бул дзоттогу жыландарды өрттөбөй, бул бийиктикти биздин батальон ээлебей, мына бул С. селосун албай, биздин жеңиштин ачкычы колго тийбейт… Кош, тууган эне, тууган эл, тууган жер!.. – деп, бир-эки секундча ойлоно калды да, ыргып тура, көз ачып-жумганча дзотко жетип, ажалдын оту чачылып, октору атылып жаткан дзоттун тешигин басып, пулемёттун оозуна жүрөгүн тосо берди…

Бул укмушка карап турган жолдоштору эмес, кара жер да солк эткенсиди. Көрүп тургандар көздөрүнө ишенбеди. Бирок чындык ишендирди. Бул чындыкты адам эмес, желге башын ыргаган өсүмдүктөр да макулдады. Жети баштуу желмогуздардын огунун бирин да Чолпонбайдын жүрөгү сыртка жиберген жок.

Көз ачып-жумганча Чолпонбайдын артындагы жолдоштору жана командирлери – Горохов, Германдар жетип келишти. Аркы өйүздөгү батальонго жол ачылды.

Арадан бир мүнөт өтпөй, жети баштуу желмогуздар өздөрүнүн казган кара көрүндө жан беришти. Биздин бөлүк ушул бийикти ээлеп, анан С. селосун алышты. Фашисттик жыландар селодон чыкпай, күм-жам болушту.

Чолпонбайды жолдоштору көтөрүп барып, көк чөптүн үстүнө чалкасынан жаткырышты. Анын көзү жумулган… Кара тору буудай өңү саал кубарайын деген. Бирок маңдайы калыбындай кашкайып, чексиз эрдигин далилдеп турду.

Жолдоштору тегеректеп, ыйык милдетти аткаргандыгына алкыш айтышып, акырын эңкейишип бетинен өбүшөт.

-Жолдоштор! Түлөбердиев Чолпонбай биздин арабыздан убактысыз кайтты. Бирок Чолпонбай кыргыз эли гана эмес, бүтүндөй элдин ишеничин актап, ыйык милдетин баатырлык менен адам таң каларлык аткарды. Душмандын бир огун кетирбей тоскон Чолпонбайдын жүрөгүн карагылачы! Бул кимдин уулу?.. Мунун жүрөгү эмне деген жүрөк? – деп, командир боецтерди айландыра бир карап алды да – бул элдин чыныгы уулу… Элдин ар бир уулу Чолпонбайдай болсун деп ай-ааламга жар чакырабыз. Чолпонбайдын өлгөндүгү үчүн кайгырсак да, анын эрдиги үчүн кубанабыз. Чынында Чолпонбай өлгөн жок. Ал ар бир адамдын жүрөгүндө жашайт жана көз алдында түбөлүккө сакталат. Кыргыз эли Чолпонбайдай уулу менен сыймыктанып мактанат… А биз болсок, эң акыркы… эң акыркы фашисттин башын жоймоюнча, Чолпонбайдын жана Чолпонбай сыяктуу бир боорлорубуздун кунун кууйбуз! – деди командир.

Көп убакыт өтпөй Чолпонбайга Советтер Союзунун Баатыры деген наам берилүү жөнүндө командованиенин суроосу өкмөтүбүзгө кетти.

Кечкурун кашат жардын үстүндөгү дөбөдө ардактуу кыргыз уулу Чолпонбайдын мүрзөсү пайда болду.

Мүрзөнүн үстүнө жыгач сайылып, ал жыгачтын учуна беш бурчтуу жылдыз кадалып, ага:

“Сага түбөлүк даңк, кыргыз элинин баатыры! Кыргыз элинин чыныгы уулу Чолпонбай Түлөбердиев, өзүңдүн Ата-Мекениңдин даңкы үчүн, элиң үчүн баатырдык көрсөтүп, сен өзүңдү түбөлүк өчпөс кылдың! Сенин эстелигиң түбөлүккө жашайт!” – деген жазуулар сыя карандаш менен бадырайта жазылды.

Кызыл аскер Чолпонбай Түлөбердиев дивизиядагы бардык роталарда, батальондордо, полктордо ардактуу кызыл аскер болуп эсептелди. Чолпонбайды дайыма эртели-кеч жоктоп турушат.

Баатыр уулунун кабарын кыргыз эли билди. Чыныгы уулуна эл ыраазы болду. Чолпонбайдын элеси ар биринин жүрөгүнүн толтосунан орун алды…

“Чолпонбайыма ыраазымын… Бооруңа Чолпонбай сыяктуу уулуңду өстүр… Чолпонбай сыяктуу уулуңан каштай тунук булагыңдын суусун, түркүм гүлүңдүн атыр жытын аяба. Аскаңа чыгарып алдейлеп, чабытыңан түлкү, кадууңдан карышкыр аттырып үйрөт!” – деп Чыгыштагы Кан-Теңирге, Батыштагы Эльбруска мактангансып, көптү көргөн, сыры терең Ала-Тоо башын асманга карай созду.