Арслан Койчиев: Тагдыр жөнүндөгү ыр

Үрөйдү учурган орус келди. Атынан түшүп жөө басып, четинен баштап, улам бир үйгө баш бакканы туюлду. Атынын кошкурук атканы улам жакындан угулуп, жакындап келатты. Жакындап эле келатты, жакындап эле келатты. Дабышы жакындаган сайын кабынан чыкчудай түрсүлдөп каккан жүрөктөр оозго тыгылды. Бирин-бири жалдырап тиктеп коёт. Эңсешкени – ээн калган коштон тирүү жан табарынан түңүлүп, орус кыя өтүп кете бергей деген тилек. Ошентсе эмне! Ошентсе кана! Аңгычакты орус тигил экөө коргологон үйдүн тушуна да жетти. Аты менен омуроолотчудай болуп айланта басып, эргилчектин тушуна келди. Дароо баш бакпай, бирдеменин шегин алгансып, саал аялдап туруп калгансыды. Кулагын түрүп, тегеректи тыңшагансыйт. Тигил экөө тунжурайт. Мындайда мынабу каапыр немең “шып” эткен шыбышты кой, кош танооңдон “быш” этип чыккан демиңдин күүсүн да угуп койчудай туюлуп, экөө тең дем албай, демдерин ичине катты. Орусту алдайлы деп ойлошту. Орус эңкейип, эргилчектен башын салды. Оңду-солду карады оболу. “Эх!” – деп орой кыйкырды. Кылычтаарга киши табылганына сүйүнгөнсүп, “Аа, иттин гана балдары, мындасыңарбы?” – деп бакырды. Карала-торала болуп, окшошкон эки чычымды турган жеринде эки бөлө кылычтайын дедиби, атынын чылбырын силкип ийип, босогону кенен арыштап кирип келди. Оң келип турганданбы, дароо оң капшытка бурулуп, балит сөгүнүп, кылычын кезенип калса болобу! Союл кармаган бала жалаңдаган кылычтын сүрүнөн корктубу, же орустун иреңи суук түрүнөн ошончолук чочудубу, айтор, көзү алайып, капшытка жабышкан бойдон үнсүз-сөзсүз талып, талмасы кармаган немедей нес болуп, катты да калды. Союлун өйдө көтөргөндү кой, башын ала качып, жалтанганга да чамасы жеткен жок. Эки көзү эле алаят. Ээ, кудай, ошондо, жанында М… болбогондо эмне күн болмок? Кудайым кош ичине М…-ди кошо айдап кирбегенде, кургуруң эмне көргүлүктү көрмөк? Орус кылычын башынан өйдө үйрүй бергенинде, М… керилип туруп, кара куштан өйдөрөөк как чокуга мээлеп, колундагы чокморду бар күчү менен шилеп калганга үлгүрдү. “Жалт-жулт” эткен ийри кылычын шилтетпестен үлгүрдү. Кылычы ыргып кеткен орус “аа!” деп катуу бакырып, башын кош колдой басып жыгылды. Башын жара чапкан окшобойбу, бүк түшүп жыгылды. Бөлө чапкан окшобойбу, кан жайыла берди. Дароо үзүлбөй, жарадар болуп калдыбы, айтор, “кор-кор” эткен дабыш чыгарды. “Чала жан кылдым окшойт” деп ойлоду М… Күткөн эмес эле. Ачып-көздү жумгуча чоку талаштыра уруп, сулата жыгам деп күткөн эмес эле. Чокморду эки шилегенге, экинчи шилегенге дааган жок. “Качтык!” деген сөз келди оозуна.

Эшиктен жарыша атып чыгып, кашат бойлоп аттарга жүгүрүштү. Эки аягың талып калгансыгандан арышың кенен созулбай, атка чуркап жетмегиң бир тең, майда калтырак баскандан колдоруң эпке көнбөй, чиеленип калгансыган тушоону чечмеги бир тең болуп, анысы аз келгенсип шашкалактагандан үзөңгүнү эки курдай жаза тээп алып, ашыга ээрге отурганчакты орус жерден суурулуп чыга калчудай туюлуп, апкаарыганды айтпа. Качан гана “чү” деп темингенде, канат бүткөндөй сүйүнүштү.

Кан күсөгөн ким бар дейсиң? Эр өлтүрөм деп ким ойлоптур? Найза булгалаган баягы карасур кишинин бакырып сүйлөгөнү дем бердиби, же ата-жотонун арбагы колдодубу, эмне күч ойгонду ким билсин, кыскасы, шилечү чокморду шилеп ийип, чымындай жанын аман алып калды. Өзүнүн да, курбусунун да жанын бир өлүмдөн арачалап калды. Ал эми карасур кишиге экинчи бет келип, көрүшө алганы жок. Кайра кайрылып көрүнгөн да жок, дайыны да угулган жок кайрандын.

III

–Wo zum Teufel bist du und wo zum ist mein schreibblock! – деди М… дабышын бийигирээк чыгарып.

Бир аз демин басып алган соң ордунан турду. Сараң немеден бетер эмне себептүү сактап жүргөнүн өзү деле оңдуу билбейт, үйгө келген соң он чактысы кат-кат жыйылып турат, ошол эски журналдардын арасын ачып карады, легионго түшкөн кезиндеги сүрөттөрү чапталган жука альбому жатат катарында, аны аңтарды. Альбомду барактап калмайында жалгыз түшкөн сүрөтүнө кокус көзү кадалып, жок издегенин саамга унутуп, саамга алаксып, телмире тиктеп турду. “Гауптштурмфюрердин” көгүш формасында түшкөн, кырлары жыртылып, саргара баштаган сүрөтү эле. Үстүнө кийген формасын, ийининде көтөргөн ченин эстегенден алаксыган жок, ошол форманы кийүүгө мажбур болгон күлгүндөй чагына ичтен сызгандан, көөдөндү баскан сагынычын козгогондон алаксыды.