КАДЫРКУЛ ДАУТОВ:

Т.Мукановдун табылга-жосундары ыр түзүлүш өзгөчөлүгү, ритмика, муун-өлчөм, уйкаштардын гана алкагы менен чектелбейт, туюнтуу каражаттарынын бардыгынан көрүнөт. Жеке менчигине таандык жаңы метафораларды, салыштырууларды, образдык курулмаларды тапкан, ассоциациялуулукту өнүктүргөн: «Чаарала түн, асфальттуу жол төшү өгөө, а фарлардан аккан жарык кызыл-тазыл көшөгө: сен турасың жол жээгинде ак парафин шамындай, түн койнунда күн желеси өңдөнүп, эх, көпүрө боло калсам көчөгө!..» «Шейшеби жок кир төшөктөй кеч күздүн түнү муздак аңылдап! Жагымсыз шамалы да — куду эле кайгы чеккен кексе чалдын шуулдак үшкүрүгү, коюнуңа, кончуңа кирип келип чаңдатат сезимиңди — түпкүрүңдү, куудурайт жалбырактар сапырылып, бир гүлү жок, бир бүчүр жок чымчыгыдай, бул учур теңгелери чубуруп жаткан куду чөнгөктүн жыртыгындай». «…Ыр депгерим — академиям тырнактай өзүм ачкан! көз уялткан! барактары шарактап баары жаңы — илимий институттун каалгалары, бүтпөйт анда сөздөрдү бутактардай кыйыштыруу тажрыйбалары… Саптар куду илимий кызматкерлер ойлору кең асман сымак, ойлору оор жер сымак, сактап, коргоп аларды жаратамын кайрадан президенттей’ мен сынап!..» Мындай асыл берметтер шыгырайт…

Эки тилде шатыратып тең сүйлөгөн чечендей, акын верлибрде да, салттуу формада да өзүн бипбирдей эркин сезген. Верлибрде кандай ийгиликтер жаратса, классикалык нускада деле ошондой олжолуу. Болгон айырмасы, анда азыраак жазган. Экөөндө тең эле бир талант, бир сүрөткер, бир чебер, бирдей ишентет. Жетик көркөм табит менен жандуу тилдик туюм-сезимге эгедер, поэзияда жалган менен чынды илгиртпей ажырата алган окурман кантип эле акындын мына бул «Атчан кызына» бактылаш болгусу келбесин, башкаларга алмаштырат бекен?

Капталдай чуркап баратам
каректи сага топчулап.
Жалындай чөпкө жел тийсе
жалт берип атың кошкурат.
Кызыл кан качып жүзумдөн,
кыйла күн жүрөк буулуккан.
Карагер атың кант берсем
Карматар бекен суулуктан?
Этегиң желде. Илинүү.
Жыланбоор камчың салааңда.
Кекилик болуп ким чуркап
Келатат экен санааңда…

Асты сызылган саптарга жакшылап баам токтотуп, элестетип, кыймыл улап окуп бак. Чеберчиликтин кош тизгинин акын чү деп аттанып чыккандан эле колуна ала койгон эмес. Ага боортоктоп шактыга кирген көмүрчүдөй төбөсү менен жер казып, жети кат терисин жешилте иштеп, нечен мүдүрүлүп, түзөлүп, канча бир көнүгүү-машыгуулар жасап, көшөрүп, «сөздү сөзгө бутактардай кыйыштырып», сөз азабын тартып жүрүп, зор мээнет менен жеңип алган.

Табылды Муканов сөздүн толук маанисинде азыркы учурдун акыны болгон. Анда ойлоо өзгөчөлүгүнөн тартып лексикасына чейин бүгүнкү күндүн шарттары менен калыптанып, бүгүнкү күндүн шарттары менен жашаган бүгүнкү күндүн адамы турат. Баарын бүгүнкү күндүн адамы катары кабыл алып, бүгүнкү күндүн интеллектуалдуу адамы катары тушүнгөн. Ырлары азыркы доордун белгилерин чагылдырат. Саптарынан илимий-техникалык прогресс коштогон жандуу турмуштун күү-шаасы угулат. Акын бекеринен: «Үйлөрдү бири бийик, бири жапыз, морлорду бири узун, бири кыска, доошторун лайнердин, поезддин, трактордун киргизем саптарыма ылайык бул турмушка!» деп айтып жатыптырбы! Ошол «мээсинде илим ойногон» атом кубат, ракет канат, завод таман, чоюн кол балбан турмуштун табиятын ача турган буржугуй-булчуңдуу, ийкеми күч поэтикалык каражаттарды таап урунган. Ар кандай одуракай сөздер, татаал илимий терминдер мепен туюнтма-түшунүктөрдү да кадимкидей поэзиянын жандуу тилине айланта алган. Автордун лирикалык каарманы да ойчул, жаңылыкка опкок, түйшүкчүл. Ал ааламда илимден саясатка чейин болуп жаткан окуялар менен жакшы-жаман кабарларды жүрөгүнөн өткөрүп турат. Аны бул заманда эч нерсе кайдыгер калтырбайт.

Албетте, Табылды Муканов кээде жөпжөнөкөй эле туюнтуп койчу жөнөкөй эле нерсени деле аябай татаалданган метафоралар менен айтат. Тышкы жалтырактарга ашкере кызыгып кетет. Айрым түрмөктөрү метафоралар менен кооз сөздөрдүн топтому сыяктанып да калат. Кээ бир поэтикалык эксперименттери эксперименттин алкагынан чыкпайт. Ошондой эле белгилүү баналь ойлорду камкыш менен урулган дубалдын бетин жаркыраган түстүү плиткалар менен жаап салгансып, жалаң көркөм салыштыруулар менен образдык курулмаларга азем көшөгөлөтүп койгон учурлары да кездешет. Бирок ушунун баары жаңыны өздөштүрүүнүн кыйынчылыгынан улам пайда болгон чекене гана көрүнүштөр. Соңку жылдарда жазган ырларында ал өксүктөр жоюлуп калган экен.