Бейтааныш аялдын каты

Чынында сени көргөн күндөн берки сырымды жаап-жашырбай баарын айтып берейин. Ага чейинки турмушумда элес-булас күңүрт бирдемелер эсимде: жер кепе; анда турган мен билбеген адамдар; чаң басып, жөргөмүш желелеп, өңү өчкөн буюмдар — булардан башка эсимде эчтеме жок. Сен келгенде мен он үчтө элем: жүрөгүмдөн сыгылып чыккан кандын эң акыркы тамчысы болгон ушул катты сен азыр окуп отурган тамда, квартираңа маңдайлаш аянтчада жашачумун. Үстүнөн кара кийимин түшүрбөгөн казначейдин жесири — апам, анын арыкчырай беш көкүл кызы мен, албетте, азыр эсиңен чыгып кеткендир. Мещандык жарды тиричиликтин туткунунда тумчуккандай биз эч шаан-шөкөтсүз тынч жашачубуз. Сен биздин аты-жөнүбүздү деле укпаган болушуң керек, анткени эшигибизде жазуу жок эле, анын үстүнө биздикине киши-кара каттачу эмес, ал-жайыбызды сурап эч ким кирчү эмес. Бул окуя мындан он беш- он алты жыл мурда болгон. Ырас, жаным, алардын бири да эсинде жок. А менчи?.. О, ал күндөр ийне-жибине чейин күнү бүгүнкүдөй көз алдымда. Аты-жөнүңдү биринчи уккан күн, анан сени биринчи жолу көргөн күн саатынан бери эсимде. Дүйнө менин көзүмө обол ошондо көрүнсө, кантип унутайын! Болгонун төкпөй-чачпай бүт айтам, чыдап уксаң, жаным. Өмүр бою сени сүйүүдөн танбаган аялдын баянын чейрек саат уккандан сен да чарчабассың, суранам, толук ук.

Сен кире электе ал квартирада уруштан башканы билбеген түрү суук урушчаак, ажаан бир оңбогурлар турушчу. Өздөрү жакыр боло туруп, кошуналарынын жакырлыгын жек көрүшчү, андай ындыны өчкөн пролетарийлердин наадандыгынан алыс жүргөнүбүз үчүн бизди да жаман көрүшчү. Аракеч эри күндө мас болуп келип, катынын көп ураар эле. Үстөлдөрүн тарса-турс ыргытып, идиш- аяктарын бырын-чырын сындырып, үй ичине бака-шака салып, бизге түнкүсүн уйку берүүчү эмес. Бир жолу түндө бети-башы кызыл-жаян канаган катыны тепкичке жылаңаяк-жылаңбаш чыңырып жүгүрүп чыкты. Мас эри артынан бакылдап сөгүп жүрөт. Туш-туштагы квартираларда тургандар жабалактап чыга калып, полиция чакырабыз деп коркутканда гана тигилер араң тынчыган болчу. Апам алар менен мунаса түзүүнү башынан каалоочу эмес, а түгүл ал үйдүн балдары, кыздары менен сүйлөшпөгүн дечү. Ошон үчүн балдары ыгы келе калганда мени көп жектешчү. Көчөдөн жолуксам, артыман тилдеп калышчу. Атүгүл бир күнү жабыла кар менен урушуп, чекемди жарып коюшкан. Макулдашып алгансып ошол имаратта жашагандар бүт баары алигилерди жек көрүшчү. Уурулугу үчүн эрин камап койгонбу, айтор, бир окуядан улам алар көр-жерин алып, квартирадан көчүп кеткенде баарыбыз тең бир балээден кутулгандай жеңилдендик. Анан квартира берилет деген жарыя каалгаларда көп күн илинип турду. Кийин аны алып коюшуптур. Ошондон көп өтпөй эле башкаруучу: квартира жалгыз бой, адептүү жазуучу господинге берилди деди. Сенин аты-жөнүңдү мен ошондо биринчи уккам. Баштагы ыплас адамдар турган жайды тазалап, тартипке келтирүү үчүн эки-үч күндөн кийин малярлар, шыбакчылар, обойщиктер, уборщицалар келишти. Жумушчулар тарсылдатып, шыпырып-сыйрып тазалап жүрүшкөнүн көргөндө, көкөйгө тийип, көңүлдү жийиркенткен коңшудан араң кутулдук деп апам сүйүнөт. Буюм-жүктөрүң жеткириле баштады, бирок өзүн көрүнбөйсүң. Өзгөлөрдөн өзүн саал өйдөрөөк кармаган, салабаттуу, буурул чач камердинериң иш билги неме экен, бардык жумуштарды ызы-чуусуз башкарып жүрдү. Шаардан чет жашаган бизге бөтөнчө жаңылык болуп көрүнгөн камердинер баарыбызга жакты, анын үстүнө, ал да баарыбыз менен өтө ызааттуу, сылык мамиле кылчу. Бирок үй кызматчыларын өзүнө тең ата кылчу эмес. Келген күндөн тартып эле ал апамды чоң даражалуу аял катарында ызааттап, башын ие сылык-сыпаа салам берчү болду, ал түгүл секелек кыз мени да чоң кишидей көрүп, жылуу-жумшак адептүү сүйлөшчү. Сенин атыңды ал өзгөчө сый-урмат менен атачу. Мындай мамиле карыган малайдын жөн гана байланганы эмес, андан да башка бир жакшы көрүү сезими бар экенин дароо байкоого болот. Сага кызмат кылып, сенин жаныңда дайыма жүргөндүктөн ага суктансам да кең пейил Иоганныңды мен да жакшы көрчүмүн.

Бул күлкү келтирер майда-чуйда нерселерди бирден терип айтып отурган себебим, жаным, жалтак өскөн жаш кызды адегенде эле өзүңө имерип жүрөгүнө чок салганыңды билсин дегеним. Көзүм көрбөй жатып, сени шаан-шөкөттүү байлыктын кучагында элестетип, укмуштуу сырдуу кылып баамдадым. Өздөрүнчө жамаат болуп, бөлөк жашаган адамдар ар бир жаңылыкка таңыркай кызыгат эмеспи, шаар четиндеги чакан имаратта турган биз да сенин келишиңди чыдамсыздана күттүк. Бир күнү мектептен келип, эшик алдынан мебель салынган фургонду көргөнүмдө таң калганымы айтпа. Жүктүн көбү оор буюмдар экен, жумушчулар жогорку кабатка чыгарып коюшуптур, эми майда көр-жерлерди киргизип жатышыптыр. Сенин бул буюмдарың мурда көргөндөрүмдүн бирине да окшобойт, ошондуктан моокум канганча карамакчы болуп, босогодо турдум. Буюмдарыңдын арасында Индиянын кудайлары, Италиянын скульптуралары, жаркыраган чоң-чоң сүрөттөр жүрөт. Баарынан да китептериңчи, мынчалык көп, мынчалык кооз китептер болот деп үч уктасам түшүмө кирген эмес. Китептериңди босогого жыйып, малайың бирден ала чыбык менен чаңын күбүп, анан тазалап-аарчып жатты. Китептер үйүлгөндөн үйүлдү, а мен кызыккандан кызыгып айланчыктайм. Иоганн мени кет дебеди, бирок турганымы да жактырган жок. Жумшак кайыш мукабаларын кармалап көрсөм деп канчалык оолукканым менен бир китебиңе да батынып кол тийгизе албадым. Жалтактап көз кыйыгымды салсам, арасында французча, англисчелери жүрөт, кай бирлери мен билбеген тилдерде жазылыптыр. Балким, ошерде кечке чейин тура берет белем, бирок апам чакырып калды.