Мар Байджиев: Бир тоголок самын

– Кайсы самын?

– Кечээ Мырзабек экөөңөр ичип алган самын?!

– Ичкен эмеспиз самынды!..

– Кана ичпесең?

– Тиякта… тиги кимдикинде калып калыптыр…

– Жогол. Ошол самынды таап келмейинче үйгө кирем деп ойлобо! Жогол үйдөн, сен да жогол быянкеч атаң менен, көгөргөн чечек, – деп мени да шилиге бир муштады. Атам экөөбүз ээрчишип чыгып кеттик. «Мен го макул, баламын, анан атам эмне коркот, түртүп жатканда жаакка бир чаппайбы», – деп да ойлоп кеттим, анткени кыжырым аябай келди. Мырзабектикине барсак ал шашпай, үшкүрүнүп чай ичип олтуруптур, аялы эстүү окшойт, эч нерседен сыр алдырбай жымыңдап бизге чай куйду.

– И-и, Моке, эртелеп келип калыпсың уулуң экөөң! – деди Мырзабек атама.

– Кечээ экөөбүздү кудай уруп салган турбайбы. Кемпиримдин самын ал деп берген акчасын ичип коюптурбуз, уулум экөөбүздүү кууп чыкты, самын таап келмейин үйгө киргизбейм дейт түгөнгүр. Бир айла таппайсыңбы, менин долумдун сырын билесиң го өзүң.

– Да-а, эмне айла табыш керек? – Экөө тең ойлонуп калышты.

– Самынды кайдан табасыңар, эч кимде жок, табылса да өтө кымбат, – деп шыңк этти Мырзабектин аялы. Аңгыча эшиктен кичирээк бала чуркап келди:

– Моке, сизди Зайранын чоң энеси келип кетсин дейт.

– Мени эмне кылат экен ал кемпир?

– Зайра ооруп жатат, дем салып берсин дейт.

– Эртең барам деп айтты де. Азыр убакыт жок…

Өзүбүз чоң түйшүктөн кантип кутулаарыбызды билбей айлабыз кетип турат.

– Ай, токто! Моке! Айла таптым! – Мырзабек атамдын кулагына бир нерселерди шыбырады, атам болсо жок жерден айла тапкандай башын ийкеп: «Азыр барам», – деди келген балага.

Бала чуркап кетти. Мен атамды ээрчип барайын дедим, бирок, атакем:

– Бар, жанакы кабыландай жулунган көк жал энеңе «самыныңды азыр алып келет» – деп айт, – деди

– Силер менен барам.

– Дем салганды көрө элексиңби, бар үйгө! – деп зикилдеп коюп, Зайралардыкына кетти. Үйгө келсем апам чырылдап киргизбей койду.

– Азыр алып келет самынды, – десем да болбойт. Айла жок, короодо олтурдум. Бир кезде атам келди. Колунда кагазга оролгон бир тоголок кир самын жүрөт. Ал күнү энем кир жууду, мен далым жооруганча суу ташыдым. Караңгы киргенде Зайранын терезесине бардым, ал энесине «Каныбекти» окуп берип жатыптыр, шек алдырбай бир топко дейре карап турдум. Бир кезде атам кирип барды да, Аалкан чоң энеме кагазга оролгон нерсени берди, жакшылап карасам жанакы самындын калдыгы экен.

– Мынакей, дубалап келдим, киринт, – деди атам. Аңгыча коңшунун ити караанымды көрүп дарылдап үрө баштады, үнүң өчкүр. Кетүүгө туура келди.

Үйгө келсем энем:

– Жанакы самындын алкындысын көрдүңбү? – деп сурады.

– Жок!

– Жоголуп кет! Ушул эле жерде турбайсыңбы сайгактабай, үйгө кирип чыкканча самынды бирөө алып кетиптир, – деди да, менин өлүгүмдү да, тиригимди да көргүсү келип турганын билдирди. Жана атам Зайранын энесине берген ошол самындын алкындысы экени шексиз, бирок, аны энеме кантип айтам, уруш-талаш кайра башынан башталат да. Энем эртеси да түшкө үйгө келгендердин баарына жоголгон самын жөнүндө, акча жөнүндө айтып, төртүнчү күнү гана араң унутту. Ошол күнү Зайранын оорусу күчөп, жөөлүп жатат деген кабар угулду. Мен муну угар замат алардыкына чуркадым, тартынбай эле тышкы үйгө кирдим. Анда бир-эки келин менен колхоздун бригадири олтуруптур. Зайрага тууган сөрөй неме болчу.

– И, боз бала, келип калыпсың, сүйлөчү! – деди ал мага.

– Зайра оору дейт, көргөнү келдим, – деп шашып калдым.

– Тигини карасаң жашабагыр! Эмитеден күйөөлөп жүрсөң, кийин кайда барасың? – Бригадир өзүнүн куудул сөзүнө өзү жыргап күлдү, беркилер да жылмайды. Мен уялып кыпкызыл болуп кеттим.

– Жетишет, сенин дарыкер атаңдын көргөнү. Же сен да дубалап берем деп, кемпирдин самынын алдап кеткени турасыңбы? – Ал мени ачуулу көзү менен карады.