Поэзиядагы граждандык пафос үчүн!
САЛИЖАН ЖИГИТОВ
Сөз козголуп калган соң биерде поэтикалык ой деген түшүнүккө бир саам токтолуп кетсек кантет? Арийне, философ жана илимпоз силлогизмдер, категориялар менен, ал эми художник элестер, образдар менен ой жүгүртөт. Логикалык ой абстрактуу, поэтикалык ой конкреттүү болот деп адабият илиминин алгачкы барагында жазылган. Бул талашсыз тезиске эч ким кылапат айтпас. Бирок практикада айрым чаташкан көрүнүштөр кезигет. Чоң акындарыбыз жаштарга таалим бергенде жогорку айырманы эске албай жөн гана: «ырды ой түзөт, сенде ой жок» деген өңдүү сөздөрдү көп кайталайт. Жаш акындар менен маектеше калганда да «эми түшүндүм, ырга биринчи иретте ой керек экен» дегендей сөздөрдү угасың. Ал эми ыр үчүн жөн эле башка түшкөн шумдуктуу ой эмес, элден мурун поэтикалык ой керектигин таназар алышпайт. Ушунун натыйжасында колуна жаңы калем кармагандардын көбү Урманбетов өңдөнүп поэтикалык касиеттин дегеле дареги жок жыңалач ойлорду уйкаштырып ырга айланта беришет. Ушундан улам биздин поэзияда алтын менен жездин айырмасы айрылбай баратат...
Акындыкка дилгир жаштардын бир даарында дагы бир кейиштүү көрүнүш бар: алар поэзиядагы конкреттүүлүк дегенди көп учурда сюжеттүүлүккө алмаштырып ийишет. Муну альманахтардан, айрым жыйнактардан оп оңой байкоого мүмкүн. Жөн эле айтып койчу кичинекей ойду чубалжыган жадатма сюжет аркылуу беришет, а түгүл кичинекей ырга өң-түсү, мүнөзү, кебетеси жок, ысымдары гана бар бир нече каарманды катыштырып, аларды дагы өз ара сүйлөштүрүп койгонун кантесиң...
Бул — таптакыр тайкы түшүнүк. Конкреттүүлүк ырда сюжет барбы же жокпу, ага карабайт. Сюжетсиз эле Жусуптун «Ук, жер жүзү», Жоомарттын «Кош, Ала-Тоо, уулуң кетти майданга» деген ырларын ким конкреттүү эмес деп тана алат, кана?
Биз да таза теорияга кирип, курулай акылмансынып кеттик белем, андан көрө сөздүн ток этер жерине кайталык.
Ошентип, Урманбетов жогоруда биз санап өткөн ырларында айтайын деген идеяларын конкреттүү поэтикалык ойдун деңгээлине жеткире албай акылга жукпаган, жүрөккө жетпеген насааттардын туткунунда калган. Ырас, бир гана ырында («Адам жана таш») поэтикалык ой куду терең дарыянын түбүндөгү акак таштар сыяктуу алыстан элес-булас жылтырап көрүнөт, бирок ал да алаканга салгандай ачык айтылган эмес, окуучу божомолдоп гана сезиши мүмкүн.
Жогоруда биз кудуретибиздин жетишинче талдамыш болгон ырлар ушунун биринчи тобуна, таасындап айтканда, жалаң акыл менен жазылганына кошулат. Алардын сөздөрү деле жымсал, идеялары адам жана адамгерчилик жөнүндө, уйкаштары деле эп желишип турат — сыртынан караганда кылчалык кынтыгы жоктой сыр билдирбей тымпыйышат.
Жандуу адам үчүн же жек көрүү, же сүйүү сезими менен жүргөн алдаганча пайдалуу, ал эми кошкөңүлдүк абал ар кандай кишинин дымагын кайтарат, жашоо кумарын суутуп, турмушка кайдыгер каратат. Анын сыңары жаман ыр окуучунун көңүлүн дароо иренжитип, бат эле наалат айттырат, жакшы ыр маңдай жарып сүйүндүрөт, ал эми жүрөктү жылытпаган ортосаар супсак ыр ыргылжың гана калтырып тим болот. Жаман ырларга каршы тайманбай ачык атака жасоо оңой, а тигиндей же быякта, же аякта жок арабөк ырлар сындоого абдан опурталдуу. Жаман деп ашатып сөгөйүн десең кандайдыр бир азиз идеяларды калканч кылып алган. Жакшы ырлардын үйүрүнө кошоюн десең сезимге жукпайт. Бирок алар поэзиянын сапатын халтурадан беш бетер пастатат, көркөм сөздүн таасирине катуу зыян келтирет. Мына, Урманбетов өзүнүп натурасына жат чала моңол философтуктун туткунунан бошонуп, акыл айтып какшанганын таштап, жалган пафоско берилбей, тек гана акындык стихиясын өз эркине бош коё берип, «дилинен чыккан үн» менен ырдай баштады.
Мисалга «Энем» деген ырды алалык:
Ысык-Көл ыманымдай ысык белем,
Бир паста миң кубулган кызык белем.
Болбосо, неге мынча кумар болуп,
Ай өтпөй ашыгымдай шашып келем?
Аным чын ашыгымдай шашып келем,
Вагондор батыралбас сагынч менен.
Сен менен өткөн күндөр кандай таттуу,
Кайрадан чуркасамчы кедең-кедең.
Төрөлүп төр жагына алкоо менен
Көлүмдүн күлпөтүнө канган элем.
Токунбай толкунуна минип алып,
Оролуп балырына эркелеген.
💬 Пикирлер
Hello http://meikin.org, I hope you’re doing well. I came across your business online and thought you might be interested in improving your visibility and traffic on search engines. We specialize in helping businesses strengthen their online presence through effective SEO strategies. Once you share your target keywords and target market, I’ll send a full proposal. Warm regards, Valentina
Hi, I'll keep this short since you didn't ask for it. I built a desktop tool called CompanyScout that finds businesses by trade and location, then pulls their email addresses and contact pages. You can search something like "marketing companies in Gauteng", get a list with names, phones, addresses and websites, and export it to CSV. Searching and exporting are free, and there's no account needed to try it. You only pay if you want the app to send the emails or submit contact forms for you — that part is $27 a month. It runs on your own PC, so the data stays with you rather than sitting on someone else's server. If it's not useful, the free part costs you nothing but the download. freeb2bdata.org If you'd rather not hear from me, reply with "no" and I won't follow up. Thanks for your time, The team at FreeB2BData
Hi, You probably noticed we went quiet. We did shut down FreeB2BData — but it wasn't the end. We took it offline to rebuild it from scratch, much bigger and much better. The new version is live. Here's what's inside: 900 million people — names, job titles, companies, verified emails 33 million companies — full business records with phones, emails, websites, and addresses All data is live — always current, always fresh Unlimited exports — download as much as you want, whenever you want To mark the relaunch, we're running a launch promo: Lifetime access for just $50 — one-time payment, no subscription, no renewals, unlimited exports forever. But it's strictly limited — only 20 seats left. Claim your lifetime seat here https://Amy.freeb2bdata.org — The FreeB2BData Team